Ψηφιακές*Δημιουργίες

και Ερευνητικές Εργασίες

Η τέχνη της ψηφιακής αναζήτησης…

Από το ψάξιμο των κλειδιών μας μέχρι το “googling”, και από τα παιχνίδια αναζήτησης μέχρι τις σημαντικότερες ανακαλύψεις, η αναζήτηση είναι μια συχνή και καθημερινή υπόθεση… Από όλες τις απίστευτες, και ίσως αταξινόμητες, αναζητήσεις στη ζωή μας, εξειδικεύουμε στην… ψηφιακή! Η δεξιότητα της ψηφιακής αναζήτησης θεωρείται μία τις σημαντικότερες συνιστώσες του ψηφιακού γραμματισμού (digital literacy).

Ένα κλασικό πια παράδειγμα ελληνικού εκπαιδευτικού παιχνιδιού διπλής αναζήτησης είναι και ο “Λυσίας”, με εκατοντάδες χιλιάδες συμμετοχές παιδιών από το 1997! Στον “Λυσία” ψάχνουμε διπλά, και τα κρυμμένα αντικείμενα στους 7 κόσμους του (όπως φαίνονται στην παρακάτω εικόνα), αλλά και για να βρούμε την κατάλληλη απάντηση, στην αντίστοιχη ερώτηση γνώσης που κρύβει κάθε αντικείμενο! Αξίζει μια δοκιμή σε ένα παιχνίδι με 2-3 κλικς… Κάθε χρόνο, ο Μάρτης είναι ο μήνας του Λυσία (υπό την αιγίδα του Υπουργείου Παιδείας), που εκτός από ένα παιχνίδι για όλη την οικογένεια, έχει προταθεί και ως καλή πρακτική για μαθητές Δημοτικού και Γυμνασίου

Lysias_KosmoiΗ αναζήτηση πηγών και η επιλογή υλικού, που αποτελεί τη βάση της δεξιότητας αυτής, μπορεί να πραγματοποιηθεί, ακολουθώντας διάφορες τεχνικές και χρησιμοποιώντας διάφορα εργαλεία. Αυτό ακριβώς διαπραγματευόμαστε στις παρακάτω σελίδες, πώς μπορούμε δηλαδή, μέσα από συγκεκριμένα και διακριτά βήματα, να αναζητάμε και να επιλέγουμε κατάλληλες απαντήσεις και έγκυρες πηγές του διαδικτύου, από τις οποίες να συλλέγουμε το κατάλληλο υλικό για κάθε περαιτέρω χρήση…

ΓΚ, 28/2/2014

Η εξω–γλωσσική επικοινωνία: η τεχνολογία και τα νέα «αλφάβητα»

του Νικήτα Παρίση

Έχω μιαν αίσθηση πού σχεδόν τείνει να γίνει βεβαιότητα: αρχίζει πλέον, ιδιαίτερα μεταξύ των νέων, να αναπτύσσεται μια καινοφανής μορφή επικοινωνίας. Θα μπορούσα, σε μια πρώτη αξιολόγηση, να τη χαρακτηρίσω εξω–γλωσσική. Η ουσία αυτού του πρώτου χαρακτηρισμού στηρίζεται σε μια δεδομένη πραγματικότητα ή σε μια ισχύουσα πλέον εφαρμογή. Συγκεκριμένα, αυτή η νέα εξωγλωσσική μορφή επικοινωνίας δε στηρίζεται στη χρήση και αξιοποίηση των λεξικών στοιχείων της γλώσσας, δε χρησιμοποιεί δηλαδή ελληνικές λέξεις. Το χειρότερο: καταργεί το ελληνικό αλφάβητο, εισάγει μια νέα μορφή γραμματισμού και, γενικά, κινείται έξω από τη λογική και την πραγματικότητα της γλώσσας.

Emoticons

Πηγή: Wikipedia

Στην ουσία, αυτή η νέα εξω-γλωσσική μορφή επικοινωνίας δεν εκφράζεται με τα δεδομένα γλωσσικά μας σύμβολα – γράμματα. Τα καταργεί και εισάγει νέα «γράμματα» ή μάλλον ιδεογράμματα. Η επικοινωνία δηλαδή μεταξύ πομπού και δέκτη στηρίζεται στη χρήση εικόνων ή συμβόλων που η λογική τους παραπέμπει στα ανατολικά (ιαπωνικά και κινεζικά) ιδεογράμματα.

Οι απαρχές αυτής της νέας «γλώσσας» ξεκίνησαν από τα λεγόμενα έξυπνα κινητά τηλέφωνα. Σ’ αυτά πρωτοαποθηκεύτηκαν διάφορα εικονίδια – οι λεγόμενες φατσούλες καταρχήν, αργότερα και άλλα διαφορετικής μορφής – με τα οποία ο χρήστης μπορούσε, κυρίως, να εκφράσει συναισθηματικές καταστάσεις. Άρχισε δηλαδή σταδιακά να στοιχειοθετείται μια νέα «γλώσσα» – ας την πούμε εικονιδιακή – ιδεογραμματική.

Αυτό το πρώτο βήμα μπορεί να ξεκίνησε ως μια χαριτωμένη ή και ευρηματική εκφραστική συντόμευση, που είχε και το χάρισμα της εικονογραφημένης πρωτοτυπίας. Τείνει όμως πλέον να πάρει διαστάσεις, που κανείς δεν είχε φαντασθεί, και να παγιώνεται ως μια νέα «γλώσσα» πρωτοβάθμιας, έστω, επικοινωνίας.

Πολύ πρόσφατα, ο ημερήσιος τύπος (βλ. εφημερίδα Τα Νέα του Σαββάτου, 10.1.2015) μας δίνει δύο σημαντικές ειδήσεις: οι δύο μεγάλες εταιρείες – Apple και Google – έχουν ενσωματώσει στις συσκευές τους 722 διαφορετικά σύμβολα ή τα προσφέρουν κωδικοποιημένα στις διεθνείς βάσεις προγραμματισμού. Γεννιέται, επομένως, μια νέα «γλώσσα» που ως επικοινωνιακό «εργαλείο» καταργεί τις ήδη υπάρχουσες. Πρόκειται για μια μορφή μη συγχρονικής επικοινωνιακής επανάστασης με απρόβλεπτες συνέπειες.

Και, ακριβώς, αυτή είναι η ουσία: να εξετάσει δηλαδή κανείς τις όποιες απρόβλεπτες συνέπειες αυτής της επικοινωνιακής επανάστασης. Καταρχήν, να δούμε ποια είναι τα θετικά που μας προσφέρει: μια διαφορετική εκφραστική – μια εικονογραφούμενη εξω-γλωσσική επικοινωνία· έναν καινούριο γλωσσικό κώδικα, περιορισμένης όμως νοηματικής εμβέλειας· μια επικοινωνιακή συντόμευση και, τέλος, μια παίζουσα μορφή ανταλλαγής νοημάτων, που κάποιες φορές δεν ομιλούν άμεσα και προαπαιτούν για την κατανόησή τους και μιαν άσκηση σκέψης για την αποκωδίκευσή τους.

Τα αρνητικά θα μπορούσε κανείς να τα προεικάσει ως ερχόμενα, ιδιαίτερα αν τα δει στην προοπτική του χρόνου. Συγκεκριμένα, αυτή η μερική κατάργηση της ισχύουσας γλώσσας γίνεται ένας πρόσθετος λόγος να οδηγηθούν οι νέοι σήμερα σε μια πλήρη σχεδόν αγλωσσία ή, έστω, σε μια εκφραστική πτώχευση. Εξελίσσεται δηλαδή σε εκπληκτικά και εκπλήσσοντα επιτεύγματα η τεχνολογία αλλά, ταυτόχρονα, παθητικοποιεί τον άνθρωπο και τον εγκλωβίζει σε συμπεριφορικά, εκφραστικά και νοητικά στερεότυπα που δημιουργούν ομότροπα στη σκέψη άτομα. Τέτοιες, όμως, ομοιότητες οδηγούν σε μιαν άλλης μορφής φτωχοποίηση του σύγχρονου ανθρώπου. Αυτή είναι, ασφαλώς μια πολύ γκρίζα προοπτική ή, έστω, ένα δυσάρεστο ενδεχόμενο, που θα πρέπει κανείς να το απεύχεται.

 

Παίζοντας, δημιουργικά, με ψηφιακά παιχνίδια…

Τα δημιουργικά ψηφιακά παιχνίδια, πέρα από σημαντική ψυχαγωγική ενασχόληση, αρχίζουν να αξιοποιούνται πολύ δυναμικά στην εκπαίδευση και να εντάσσονται στη Μάθηση που βασίζεται στην Τεχνολογία (Technology Enhanced Learning). Τα βασικότερα χαρακτηριστικά τους, όπως οι κανόνες, η διάδραση, η συνεχής ανατροφοδότηση, ο συναγωνισμός, η δυνατότητα επαναλήψεων σε λανθασμένες επιλογές, η πρόκληση, η συμμετοχή σε ιστορίες κλπ, τα κάνουν ιδιαίτερα ελκυστικά.

Η ραγδαία εξέλιξη των φορητών συσκευών και το χαμηλό κόστος σε ταμπλέτες, έχει δημιουργήσει το κατάλληλο έδαφος για να αναπτυχθούν χιλιάδες εφαρμογές-παιχνίδια. Από τις εφαρμογές αυτές έχουμε επιλέξει 25 παιχνίδια σε 6 κατηγορίες για κριτική σκέψη, επίλυση προβλημάτων και δημιουργικότητα. Οι επιλεγμένες αυτές εφαρμογές για κάθε είδους ηλικία, μπορούν να απευθύνονται σε εκπαιδευτικούς ή/και γονείς με τα παιδιά τους. Τα παιχνίδια παρουσιάζονται, με όλες τις σχετικές πληροφορίες, στις παρακάτω διαφάνειες…

Στόχος μας στο άρθρο αυτό δεν είναι να αναφερθούμε σε χαρακτηριστικά, κατηγορίες, ή μαθησιακές, παιδαγωγικές, τεχνολογικές πτυχές των ψηφιακών παιχνιδιών (σχετικό υλικό υπάρχει εδώ). Απλώς παραθέτουμε μια αρχική συλλογή παιχνιδιών που μπορεί να αποτελέσει ένα καλό έναυσμα αξιοποίησης σε εκπαιδευτικές δραστηριότητες. Δίνουμε, λοιπόν παρακάτω, ενδεικτικά παραδείγματα αξιοποίησης για 3 από τα παραπάνω παιχνίδια…

One_touch

Στο παιχνίδι “One touch Drawing” αρχικός στόχος είναι να ξεκινήσεις από ένα σημείο (κόμβο) και να τερματίσεις στο ίδιο ή σε άλλο σημείο, περνώντας όμως μία μόνο κάθε φορά από κάθε γραμμή (ακμή), δηλαδή το παλιό γνωστό παιχνίδι της μονοκονδυλιάς! Για τους μαθηματικούς και πληροφορικούς, η ιδέα του παιχνιδιού παραπέμπει κατευθείαν στο μονοπάτι του Όιλερ (Eulerian path), στις 7 Γέφυρες του Κένιγκσμπεργκ (Seven Bridges of Königsberg) καθώς και σε σχετική πολύ ενδιαφέρουσα θεματολογία (π.χ. Five room puzzle), για επίλυση προβλημάτων στα μαθηματικά και στους υπολογιστικούς γράφους, με εφαρμογές στην καθημερινή ζωή.

Chat0

Στο φαινομενικά απλοϊκό παιχνίδι “Chat Noir” (στα γαλλικά σημαίνει “Μαύρη Γάτα”), πρέπει να “περικυκλώσεις” τη γάτα, η οποία όμως παρά τα εμπόδια που κάθε φορά της βάζεις, σχεδόν πάντα καταφέρνει να ξεφύγει! Παίζοντας πολλές φορές, μπορείς να αρχίσεις να καταλαβαίνεις τι συμβαίνει, προσπαθείς να σκεφτείς διάφορους τρόπους επίλυσης του προβλήματος και να επινοήσεις περισσότερους από ένα σχετικούς αλγόριθμους! Ένα λοιπόν ενδεικτικό σχέδιο μαθήματος αναφέρεται στην Εισαγωγή Αλγορίθμων (για τοπική χρήση σε περιβάλλοντα Android & Windows από εδώ), αλλά και στην ιδέα του “εξαγώνου”, σε γνωστικά αντικειμένα, πέραν της Πληροφορικής!

Minecraft

Τέλος το MinecraftEdu είναι ένα παιχνίδι “ανοιχτό” κατά το οποίο ο παίκτης δεν έχει να ολοκληρώσει συγκεκριμένους στόχους (ένα παιχνίδι “χωρίς κανόνες”), παρέχοντας έτσι μεγάλη ελευθερία στον τρόπο που παίζεται. Ο παίκτης δημιουργεί 3D αντικείμενα και μπορεί, μαζί με άλλους, να κυκλοφορεί ελεύθερα στον εικονικό χώρο του παιχνιδιού. Όπως είναι φυσικό, ένα τέτοιο παιχνίδι, μπορεί κάλλιστα να χρησιμοποιηθεί στην εκπαίδευση, για την αναβίωση ιστορικών χώρων, όπως για παράδειγμα η ελληνική δημιουργία “Ancient Greececraft”.

Πέρα από αυτά, υπάρχουν και πολύ ενδιαφέροντα ερευνητικά έργα τα οποία, είτε έχουν αναπτύξει “serious” games και περιβάλλοντα ανάπτυξης παιχνιδιών, είτε είναι ήδη σε φάση σχεδιασμού και υλοποίησης, όπως ενδεικτικά τα: Siren, CLASHE, GameIt και MakeWorld, στα οποία θα αναφερθούμε σε επόμενο άρθρο μας…

ΓΚ, 21/12/2014 (τη μεγαλύτερη νύχτα του χρόνου)

Σημείωση…

Το έναυσμα για την ιδέα των παιχνιδιών αυτών, δόθηκε με αφορμή τη συνεργασία μας με το «Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού» και το «Εργαστήρι Πολιτισμού» (Αλκαμένους 11, Στ. Λαρίσης). Το Δίκτυο, όπως και με άλλες ευκαιρίες, μας ζήτησε να συμμετάσχουμε εθελοντικά στη γιορτή για την Παγκόσμια Ημέρα των Δικαιωμάτων του Παιδιού που είχε φέτος το σύνθημα  «Υπερασπίζοντας τα δικαιώματά μου, διεκδικώ την παιδική μου ηλικία» (23/11/2014, Δημοτική Βιβλιοθήκη Δήμου Αθηναίων). Στο πλαίσιο της γιορτής συμμετείχαμε στην εκδήλωση  Παιχνίδι για τα παιδιά, με ένα workshop για παιδιά και γονείς με τίτλο «Παίζοντας, δημιουργικά, ψηφιακά παιχνίδια με τα παιδιά μας…» (εισηγητές: Γ. Κωτσάνης, Β. Οικονόμου, Γ. Πατρώνας). Στο εργαστήριο, μετά από μια σύντομη παρουσίαση, οι συμμετέχοντες έπαιξαν σε ταμπλέτες, σε μικρές ομάδες, διαφορετικές κατηγορίες ψηφιακών παιχνιδιών («free» επιτραπέζια, τύπου παζλ, προσομοίωσης, ρόλων, δράσης, προγραμματισμού κλπ), στα τρία δημοφιλέστερα περιβάλλοντα (Android, iOS-iPad, Windows).

«Η Ώρα του Κώδικα» (ΙΙ): ώρα για δημιουργικό παιχνίδι…

Εκατομμύρια παιδιά, γονείς, εκπαιδευτικοί έχουν ήδη πειραματισθεί και έχουν παίξει μέχρι σήμερα στην “Παγκόσμια εβδομάδα του κώδικα”. Οποιοσδήποτε έχει πρόσβαση στο διαδίκτυο, από όλο τον κόσμο, σε δεκάδες γλώσσες, δοκιμάζει με οπτικοποιημένο τρόπο να επιλύσει ένα πρόβλημα, παίζοντας με μια ή περισσότερες από τις δεκάδες εφαρμογές προγραμματισμού του code.org, οι οποίες είτε αναπτύχθηκαν από τον ίδιο τον οργανισμό είτε εντάχθηκαν σε αυτόν από ανεξάρτητους κατασκευαστές.

Με πακτωλό χορηγιών, από τους κολοσσούς των παγκοσμιοποιημένων εταιριών Τεχνολογίας (Amazon, Apple, Disney, Google, Facebook, Microsoft, Yahoo κλπ.), στήνεται ένα συναρπαστικό περιβάλλον παιχνιδιού και μάθησης, βασισμένο στον πυρήνα της κάθε νέας τεχνολογίας: τον κώδικα! Πάνω από 180 χώρες, συμμετέχουν με σχεδόν 80.000 μέχρι σήμερα εκδηλώσεις, επιστρατεύοντας μάλιστα βίντεο του Αμερικανού Προέδρου… President Obama asks America to learn computer science, και τον ίδιο να συμμετέχει και να παίρνει το δίπλωμά του!!!

Εκατοντάδες σχετικά άρθρα έχουν γραφτεί, όπως το “Taking an Hour Of Code” ή το “Every child should learn to program, but not necessarily how to code”, απίστευτο εκπαιδευτικό υλικό έχει δημιουργηθεί με αφορμή το γεγονός (π.χ. A Quick Guide To Teaching Hour Of Code 2014), χιλιάδες σχολεία το έχουν διακινήσει, πραγματοποιώντας εκδηλώσεις και σχετικές παρουσιάσεις, υποστηριζόμενο και από τους Έλληνες Σχολικούς Συμβούλους Πληροφορικής

Υπάρχουν, λοιπόν, πολλά ελκυστικά “apps”, π.χ. Frozen, Artist, Farmer, Flappy code, Tynker, Codespark κλπ (στο studio.code.org), όπως επίσης και εξαιρετικά “courses”, π.χ. για Ages 4+ (pre-readers), Ages 6+, Ages 8+, Ages 10+, Intro Course (στα οποία τα apps εντάσσονται σε συγκεκριμένο αναλυτικό πρόγραμμα εννοιών προγραμματισμού και συνδυάζονται με εργαλεία παρακολούθησης της πορείας των μαθητών μιας τάξης από το δάσκαλο).

Courses

Βασισμένοι στις πρωτοποριακές ιδέες του Papert, όπως ευρύτατα άρχισαν να διαδίδονται, μετά το μνημειώδες έργο του “Mindstorms” (1980), ξεκινήσαμε, λίγο αργότερα, το τότε μοναχικό μας εκπαιδευτικό ταξίδι στις ΤΠΕ, με βασικό εργαλείο την ψηφιακή χελώνα. Αυτό άλλωστε περιγράφεται και στο περσινό μας άρθρο για την πρώτη εβδομάδα, του Δεκεμβρίου 2013: Hour of Code: μια ώρα, μια μέρα, μια βδομάδα… μια ζωή δημιουργικότητας! (το οποίο περιέχει στοιχεία ελληνικής ιστορικής αναδρομής, μαζί με μία σύντομη παρουσίαση της μέρας του κώδικα για τους μαθητές).

Το 1987, λοιπόν, 27 χρόνια πριν, στα Εκπαιδευτήρια Δούκα, ξεκίνησε ένα νέο πρόγραμμα, σε συνέχεια της αρχικής ένταξης των υπολογιστών στο σχολείο (το 1983). Όπως αναφέρεται σε σχετικό άρθρο της εποχής, στο Ενημερωτικό Δελτίο της ΕΠΥ (τεύχος 21, Δεκ. 1987 – Ιαν. 1988):

… όλοι οι μαθητές… από τη Δ΄ Δημοτικού μέχρι και τη Γ΄ Γυμνασίου, 1 ώρα εβδομαδιαία, στο «πρωινό τμήμα Η/Υ» [μέσα στο αναλυτικό πρόγραμμα]… χρησιμοποιούν τη LOGO ως βάση επικοινωνίας με τον υπολογιστή… χάρη στην οποία, ο σύγχρονος εκπαιδευτικός διαθέτει σήμερα ένα από τα συναρπαστικότερα (δίχως υπερβολή) εποπτικά μέσα διδασκαλίας που πέρασαν ποτέ από την τάξη: τη χελώνα εδάφους [εννοείται σε κατάλληλο εργαστήριο υπολογιστών]. Το μικρό αυτό προγραμματιζόμενο ρομπότ που, υπακούοντας πειθήνια στις εντολές και του πιο μικρού μαθητή-δασκάλου, κινείται στο χώρο, στο πάτωμα, στο τραπέζι, με τις ίδιες ακριβώς εντολές που κινείται η χελώνα οθόνης… Είναι συναρπαστικό για τον μυημένο στην Πληροφορική ν’ ανακαλύπτει τις δυνατότητες αυτής της “γλώσσας για μάθηση”… μέσα σε έναν ενιαίο και παιδαγωγικά προσανατολισμένο φορμαλισμό… όπου οι μαθητές διδάσκουν και διδάσκονται για την Πληροφορική και με την Πληροφορική

1987-2014

Σήμερα, 2014 πια, δεν απαιτείται να είναι κανείς «μυημένος» στην Πληροφορική, αφού οι περισσότερες εφαρμογές έχουν πλέον μια απλή οπτικοποιημένη λογική. Ενδεικτικό είναι, ότι οι περισσότερες βασίζονται στην κίνηση (μπρος/πίσω, δεξιά/αριστερά, πάνω/κάτω κλπ) ενός avatar (ψηφιακής κινούμενης μορφής), το οποίο έχει πλέον αντικαταστάσει τη αγαπημένη μας χελώνα! Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του παιχνιδιού “Frozen” με ήρωες από την ομώνυμη (πολύ «τρέντυ»!) ταινία της Disney, η οποία έχει ενθουσιάσει τα κορίτσια (απ’ όπου και η παραπάνω δεξιά φωτογραφία, που χρησιμοποιήθηκε για να δημιουργηθεί το αριστερό «καθρεπτικό» της μοντάζ)!

Για τη φετινή εβδομάδα, ανατρέχοντας στα παλιά, παρουσιάζεται “στεγνά”, χωρίς τα ελκυστικά περιτυλίγματα των σημερινών εφαρμογών, μια ελάχιστη αλλά πρωτότυπη, υπερεικοσαετούς διαχρονικότητας, συμβολή στη μέρα του κώδικα,  “A Microworld Oriented Approach in a Multi-Functional Logo-Based Curriculum”…

Οι περισσότερες μεταβλητές – παράμετροι στις εφαρμογές που παρουσιάζονται στο Hour of Code, έχουν τη μορφή αριθμών, λέξεων, κωδικών, προτάσεων… Ένα απλό, αλλά δυναμικό παράδειγμα (από τα παλιά καλά ισχυρά περιβάλλοντα Logo) είναι όταν η ίδια η διαδικασία, ο πηγαίος κώδικας δηλαδή (με τον οποίο σχεδιάζεται για παράδειγμα οποιοδήποτε σχήμα), γίνεται παράμετρος στο πρόγραμμά μας!

3

  • POLY :NUM :SIZE :INSTR, puts the initial pattern (3rd input) on the edges of the regular polygon made from the number of its sides (1st input) and the size of them.
  • SPIN :NUM :INSTR, rotates the initial pattern (2nd input) as many times as the number (1st input) indicates, until it returns to the starting position.
  • TURN :ANGLE :INSTR, rotates the initial pattern (2nd input) as many degrees as the number (1st input) indicates, until it returns to the starting position.

Πολλές άλλες πρωτοβουλίες σχετικές με την ανάπτυξη προγραμματιστικών ικανοτήτων για κάθε ηλικία αναπτύσσονται συνεχώς, από τις οποίες αξίζει να αναφέρουμε το Run Marco (ελληνική ομάδα), το MakeWorld (νέο υπό ανάπτυξη ευρωπαϊκό έργο), και να σταθούμε στον Ευρωπαϊκό Διαγωνισμό: Kode Cup Europe, στον οποίο, Έλληνες μαθητές κατέλαβαν και την πρώτη πανευρωπαϊκά θέση, δίνοντας σημαντική συνέχεια στις γνωστές ελληνικές προσπάθειες και διακρίσεις στις… Δεξιότητες Προγραμματισμού όπως λέμε γραφή και ανάγνωση!

Κλείνοντας δεν μπορούμε όμως να μη θέσουμε σε όλη αυτή την κατευθυνόμενη παγκόσμια ευφορία και ένα σημαντικό προβληματισμό – ερώτημα…

Η παγκόσμια αυτή προσπάθεια μπορεί να αλλάξει το σημερινό σχολείο και γενικότερα την εκπαίδευση; Δύο αντικρουόμενες απόψεις

  1. An Hour of Code’s Hadi Partovi on Changing Education and Making History” (Lara Rosenbaum, 29/10/2014)
  2. Will an ‘Hour of Code’ Change School?” (, 9/12/2014)

ΓΚ, 12/12/2014

Ο πληθωρισμός της πληροφορίας: ταξινομώντας γλωσσικές πηγές…

Σήμερα ζούμε τον πληθωρισμό της πληροφορίας. Ένα είδος καταιγισμού και υπεραφθονίας. Ποτέ άλλοτε ο άνθρωπος δεν είχε τόσες πηγές άμεσης, ζωντανής και ποικίλης ενημέρωσης και πληροφόρησης. Μπορεί ο σύγχρονος άνθρωπος να πάσχει από αβάσταχτες στερήσεις, όμως η πληροφορία προσφέρεται πλέον σε απροσμέτρητες ποσότητες.

Writing penΦυσικά, όπου υπάρχει υπεραφθονία, τίθεται και θέμα σωστών επιλογών. Η σωστή επιλογή προϋποθέτει ενημέρωση και αναζήτηση. Η αναζήτηση και ο εντοπισμός του θέματος που μας ενδιαφέρει, δεν είναι εύκολη υπόθεση. Ιδιαίτερα στον κόσμο της διαδικτυακής πληροφορίας, εύκολα κινδυνεύει κανείς να χαθεί μέσα στον πλούτο και την αφθονία της πληροφορίας. Αυτός, ακριβώς, ο κίνδυνος επιβάλλει την ύπαρξη βοηθητικών πλοηγών. Τότε το «ταξίδι» στο πέλαγος της πληροφορίας γίνεται πιο ασφαλές και περισσότερο γοητευτικό.

Η ιδέα αυτή, λοιπόν, στη διαδικτυακή βιβλιογραφία, όλο και πιο συχνά, αναφέρεται με την έννοια της κριτικής επιμέλειας «curation» και οδηγεί στην άνθιση διαφόρων εργαλείων, πέρα από το τρίπτυχο Site-Blog-Wiki. Εργαλεία, τα οποία, μετά την εύρεση και επιλογή πηγών, βοηθούν στην κατηγοριοποίηση και συγκέντρωσή τους, είναι, μεταξύ άλλων πολλών, το Pinterest και το Scoopit (με ποικίλα παραδείγματα). Βασισμένοι στις σκέψεις αυτές, επιχειρούμε τη διαμοίραση δύο σημαντικών οδηγών…

O πρώτος οδηγός, το Βασικό Υποστηρικτικό Υλικό για τα Γλωσσικά Μαθήματα, συγκεντρώνει τις σημαντικότερες πηγές οι οποίες σχετίζονται με γλωσσικά θέματα, μέσα από μία «τρίπτυχη ταξινομία». Δεν απευθύνεται κατ’ ανάγκη μόνο σε όσους ασχολούνται με τη γλώσσα, αλλά και σε όλους μας, αφού περιλαμβάνει χρήσιμα ψηφιακά γλωσσικά εργαλεία (όπως π.χ. λεξικά, οπτικο-ακουστικό υλικο, λογισμικά κλπ).

O δεύτερος οδηγός, Proteas-Sources, συνιστά μια αποδελτιωτική εργασία που διευκολύνει να εντοπίσει κανείς το θέμα που τον ενδιαφέρει και να έχει άμεσα στη διάθεσή του όλες τις σχετικές ηλεκτρονικές διευθύνσεις. Έχει προέλθει από την πολυθεματική αφθονία διδακτικών σεναρίων που συγκροτούν το πρόγραμμα «Πρωτέας: εκπαιδευτικά σενάρια για τα γλωσσικά μαθήματα» του ΚΕΓ, τα οποία εμπλουτίζονται συνεχώς.

ΓΚ, ΝΠ, 30 Νοεμβρίου 2014

Ανοίγουμε καινούρια φτερά: Μια δοκιμή ανανέωσης

Μας χρειάζεται μια ανανέωση. Όχι μόνο εξωτερική, ανανέωση δηλαδή στην «όψη», που θα έλεγαν και οι θεατρολόγοι. Κάτι τέτοιο θα ήταν μόνο «σκηνογραφικό» και χρωματικό. Εμείς θέλουμε να προχωρήσουμε βαθύτερα, προκαλώντας το ουσιώδες: παράλληλα δηλαδή με την αλλαγή της όψης, θα προκαλέσουμε και μια θεματική αλλαγή και διεύρυνση. Θα ανοίξουμε τον κύκλο των θεμάτων μας. Γι’ αυτό και αλλάζουμε κάπως την επωνυμική μας ταυτότητα. Επιλέξαμε μια διαφορετική και ευρύτερη ονομασία.

Μετονομαζόμαστε, λοιπόν, σε Ψηφιακές Δημιουργίες, για να μπορούμε στο μέλλον να ανιχνεύουμε και άλλα θέματα, πέρα απ’ το στενό κύκλο των ψηφιακών ερευνητικών εργασιών. Φυσικά, η πρώτη μας Αγάπη δε λησμονιέται τόσο πολύ εύκολα. Κρατάμε, λοιπόν, στο επίπεδο του υπότιτλου, και την όμορφη και αγαπημένη παλιά μας ταυτότητα του τίτλου. Συντηρούμε, επομένως, και την αρχική μας ονομασία. Δε γινόταν αλλιώς. Το είπαμε: το άρωμα της πρώτης Αγάπης δεν εξατμίζεται. Είναι μια αρυτίδωτη διάρκεια μέσα στη ροή του σκληρού χρόνου.

Την ανανέωση την απαιτεί και η ίδια η λογική της ζωής. Το πολύ οικείο, το καθημερινό και το τριμμένο προκαλεί ανία και κουράζει. Προκαλεί το θάνατο της έλξης. Μόνο η γοητεία της καινούριας λάμπουσας και μαγεύουσας επιφάνειας αναστατώνει την όραση και συναρπάζει. Εμείς, πάντως, επιδιώξαμε να δέσουμε την πατίνα του παλιού με τη λάμψη του καινούριου. Εξάλλου, μας συνέχει και μια γιορτινή διάθεση: γιορτάζουμε 50.000 views στα τρία τελευταία χρόνια. Σημαίνει πολλά αυτό. Κυρίως, όμως, σημαίνει το ένα και ουσιώδες: μέσα στην πολύμορφη και πολυτροπική λάμψη του διαδικτύου, εμείς, με τα μέχρι τώρα θέματά μας, προσελκύσαμε την όραση και την προσοχή αγαπημένων αναγνωστών. Αυτό μας αρκεί…

Φθινόπωρο 2014, ΝΠ, ΓΚ

Η ψηφιακή μοναξιά: ο αυτο-εγκλεισμός σε ένα γοητευτικό κόσμο

Σκηνή πρώτη

Αίθουσα αναμονής στο αεροδρόμιο Ελ. Βενιζέλος. Εβδομήντα περίπου άτομα περιμένουμε να επιβιβαστούμε στο μικρό αεροσκάφος της Ολυμπιακής για τα Γιάννενα. Κάθομαι σε μια θέση που μπορώ να εποπτεύω και να περιεργάζομαι τα πρόσωπα όλων των συνεπιβατών μου.

Δεν ακούγεται τίποτα. Βουλιάζουμε όλοι σε βαθιά σιωπή. Ο καθένας χάνεται, βυθισμένος στη μικρή οθόνη του κινητού ή καi σε κάποιο i-pad. Εβδομήντα τόσες βουβές μοναξιές. Ζουν σε άλλον κόσμο. Μια ζωντανή εικόνα αυτo-εγκλεισμού στον κόσμο της ψηφιακής γοητείας.

Κατά διαστήματα ακούγεται και κάποιο τηλέφωνο. Σιγανές φωνές απαντάνε στις κλήσεις. Σύντομες και κοφτές. Σχεδόν μηχανικές. Σαν να βιάζονται όλοι να γυρίσουν στις εικόνες τους, να εγκλειστούν ξανά στην ψηφιακή τους μοναξιά. Κάποτε, όταν δεν υπήρχε η απαγόρευση του καπνίσματος, σε τέτοιες αίθουσες, τις ανθρώπινες μοναξιές τις απορροφούσε το τσιγάρο. Τότε είχαμε τη μοναξιά του καπνού. Τώρα η μοναξιά μας είναι εικονογραφημένη ή ομιλούσα ή και παίζουσα στη γοητευτική φωτεινότητα ενός i-pad.

psifiaki_monaxia Πηγή: The year of the mobile consumer…

Σκηνή δεύτερη

Στα Γιάννενα. Πρωινό Κυριακής. Σε ύπαιθρη παραλίμνια καφετέρια. Ανοιξιάτικη αιθρία ολόγυρα. Όμορφη γαλάζια μέρα. Περνάει άμεσα στην ψυχή και αιθριάζει ο μέσα κόσμος. Ανθίζουν παντού χαμόγελα. Οι μικρές, οι σχεδόν ασήμαντες, αλλά τόσο απαραίτητες στιγμές στη ζωή μας: ένας πρωινός κυριακάτικος καφές και η στεφάνη του ορίζοντα γεμίζει αμέσως γλυκές προσδοκίες.

Κάθομαι με τη φίλη συνάδελφο και απολαμβάνουμε τη γοητευτική αίσθηση ευτυχίας του κυριακάτικου καφέ. Ζει σ’ αυτή την πόλη. Είναι κορυφαία φιλόλογος με πολλή ευαισθησία μέσα της και με χαμογελαστή όραση. Μιλάμε ακατάπαυστα. Να προλάβουμε τον τρέχοντα χρόνο. Αρνιόμαστε να μας πνίξει η κούφια σιωπή: μια έμπρακτη αντίσταση στην αφωνία και την ομιλητική αμηχανία του σύγχρονου ανθρώπου.

Ολόγυρα δροσερά ζευγάρια. Ζουν την αιθρία της ηλικίας τους. Δεν ομιλούν. Είναι ζευγάρια σιωπής. Βυθισμένα στις μικρές οθόνες. Δε βλέπονται. Θα ξεχάσει ο ένας το πρόσωπο του άλλου. Γεμίζουν με ρυτίδες αμίλητης ζωής το χρόνο τους. Τα απορρόφησε τα όμορφα ζευγάρια η μαγεία της εικόνας, η εικονική απατηλή πραγματικότητα. Ο άλλος κόσμος που μας παγιδεύει και μας αλώνει στην ομορφιά του. Νιώθεις μια πικρή λύπη μέσα σου: τόσες ανοιξιάτικες παρουσίες ολόγυρα και να αφήνονται να βουλιάζουν σε άδειες σιωπές! Ολόγυρα τα αγέρωχα βουνά. Μια μαγεία. Κανείς δεν τα βλέπει. Τα όμορφα βουνά έγιναν το μη θεατό τοπίο. Απίστευτο!

Ήρθε στο νου μου μια σκηνή από παλιά ταινία του Αντονιόνι. Ένας άντρας και μια γυναίκα μέσα σε βάρκα, αν θυμάμαι καλά. Ο άντρας: Πες κάτι! Η γυναίκα: Τι να πω; Ο θάνατος του λόγου, μαζί και ο θάνατος μιας σχέσης. Ένα βαθύ κενό ανάμεσα σε δύο υπάρξεις. Προφητικός ο Αντονιόνι. Προφήτεψε τις αμίλητες στιγμές της τωρινής ζωής μας.

Σκηνή τρίτη

Στο αεροπλάνο. Επιστρέφω στην Αθήνα. Έχω περίπου 40 ολόκληρα λεπτά στοχαζόμενης σιωπής. Κατακλύζουν το μυαλό πιεστικά και βασανιστικά ερωτήματα. Συνωθούνται. Δεν τα μετράω. Τα αραδιάζω άτακτα στην άκρη της μνήμης. Θα τα ξανασκεφτώ αργότερα. Προσπαθώ τώρα να τα συγκρατήσω:

  • Μήπως περάσαμε πια στον αιώνα της ψηφιακής μονοκρατορίας; Θα ζούμε πλέον τη μαγεία των χρωμάτων σκυμμένοι μόνοι μας στις ψηφιακές οθόνες;
  • Ζούμε την εποχή της ολικής αποξένωσης, μέσα στην οποία ο πρωινός καφές σε παραλίμνια καφετέρια και το άρωμα της ζεστής ανθρώπινης συνομιλίας έχουν πλέον καταντήσει ανέφικτες πολυτέλειες και νοσταλγούμενος αριστοκρατισμός ζωής;
  • Είμαστε οι ωραίες εγωπαθείς μοναξιές οι γεμάτες, μέχρι κορεσμού, από αφάνταστες πληροφορίες. Αποθήκες δηλαδή συσσώρευσης ψηφιακού υλικού;
  • Μπορούμε να σηκώσουμε τόσο αβάσταχτο βάρος, τόσον όγκο και τόσον πληθωρισμό εικόνας και πληροφορίας; Πνιγόμαστε σε μια νέα θάλασσα, που όλα κυματίζουν μπροστά μας γοητευτικά και μας σαγηνεύουν; Πόσο ατέλειωτος είναι αυτός ο ερευνητικός ψηφιακός κόσμος;
  • Τη γαλάζια αιθρία της ψυχής πότε θα τη ζήσουμε;

ΝΠ, Σεπτέμβριος 2014

Η ισημερία της… κλιματικής αλλαγής;

Απολύτως συνεπής στο ταξίδι της, η Γη μας ξαναπερνάει και πάλι από το σημείο της «ΦΙ», διαμηνύοντάς μας την επίσημη αρχή του Φθινοπώρου, όπως το περιγράφει και ο Διονύσης Σιμόπουλος (Διευθυντής του Πλανητάριου)…

Μετά τη θερινή τροπή, ο Ήλιος συνεχίζει να κατεβαίνει προς το Νότο, και στις 23 Σεπτεμβρίου φτάνει στο φθινοπωρινό ισημερινό σημείο, οπότε, όπως και στο εαρινό ισημερινό σημείο, έχουμε ίση μέρα και νύχτα:  ισημερία.  Αλλά η κάθοδος του Ήλιου συνεχίζεται, μέχρις ότου, στις 22 Δεκεμβρίου, φτάνει στο νοτιότερο σημείο της τροχιάς του που ονομάζεται χειμερινό τροπικό σημείο, ή απλά χειμερινή τροπή ή χειμερινό ηλιοστάσιο.

Και πολύ γλαφυρά, συνεχίζει με τις γιορτές που σχετίζονται με την αλλαγή των εποχών, χιλιάδες χρόνια πριν, τις οποίες εμείς, στο αστικό μας περιβάλλον, έχουμε πλέον προ πολλού ξεχάσει, και ίσα-ίσα θυμόμαστε τις 4 σημαντικές αυτές ημέρες στην αλλαγή των εποχών, που πολύ συχνά συνιστούν και σημαντικές Παγκόσμιες Μέρες

Autumn

Όμως η Google με τα «κινούμενα» Doodles που σκαρώνει, γιορτάζει με το δικό της τρόπο αυτές της μέρες…

Την ημέρα αυτή όμως σε πολυάριθμα σημεία του πλανήτη μας, ατομικά ή ομαδικά, από τα εργαστήρια ή από τους δρόμους, λίγοι ή εκατομμύρια άνθρωποι, μιλάνε ή διαδηλώνουν για την Παγκόσμια Καταστροφή της Φύσης και τον εφιάλτη της Κλιματικής Αλλαγής!

Πριν 2 μέρες, στις 21 Σεπτεμβρίου, σε μια από τις σπουδαιότερες κινητοποιήσεις και ψηφοφορίες που έγιναν ποτέ για το Κλίμα της Γης, πολίτες και κινήματα από όλον τον κόσμο συναντήθηκαν στους δρόμους του πλανήτη, και στη συνέχεια να παρουσιάσουν σε ένα 15λεπτο που τους έχει παραχωρηθεί , υπό την σκέπη του Avaaz, στη Σύνοδο Κορυφής του ΟΗΕ για το Κλίμα (23 Σεπτεμβρίου 2014, Νέα Υόρκη), τη «φωνή τους»…

Από ολόκληρα νησιά πλαστικών σκουπιδιών που στροβιλίζονται στις θάλασσες του Ειρηνικού ωκεανού μέχρι τα «διαστημικά σκουπίδια» που αποτελούνται από ολόκληρα τμήματα ή συντρίμμια δορυφόρων, πυραύλων και σκαφών που αυξάνονται συνεχώς περικυκλώνοντας τη Γη και την εξόρυξη του θαλάσσιου βυθού για την ανεύρεση πολύτιμων μετάλων, την εξαφάνιση ολόκληρων βουνοκορφών για την αφαίρεση του άνθρακα , την καταστροφή των ποταμών και την εξαφάνιση των βιότοπων της άγριας ζωής, η παγκόσμια καταστροφή των οικοσυστημάτων τείνει να εξαφανίσει την ίδια τη ζωή.

Albatross-Carrying

Η Guardian μοιράζεται μαζί μας τις εικόνες αυτές ως Ten worst ‘ecocides’, κάνοντας και μια αναφορά σε μια πρωτοβουλία για να αναγνωριστεί η Οικοκτονία, δηλαδή η μαζική καταστροφή των οικοσυστημάτων (End Ecocide on Earth), ως Έγκλημα κατά της Ειρήνης και της Ανθρωπότητας.

Space-Junk

Εκατομμύρια κομμάτια τροχιακών συντριμμιών έχουν φτάσει σε ένα κρίσιμο επίπεδο. Μια εικόνα του υπολογιστή από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος δείχνει κατά προσέγγιση 12.000 τεμάχια σε τροχιά γύρω από τη Γη (μια… χωματερή που πνίγει τη Γη)!

 Ειρήνη Σπυράτου, 23 Σεπτεμβρίου 2014

(αναδημοσίευση από το Γεωδρόμιο)

Οργανώνω και αναγνωρίζω δομές πληροφοριών και διαδικτύου

Πώς ορίζουμε, αναπαριστάμε και, εν τέλει, οργανώνουμε τα δεδομένα και τις πληροφορίες, οι οποίες αποτελούν πλέον ένα από τα σημαντικότερα «αγαθά» της εποχής μας;

Ένας ασύλληπτος όγκος από τις πληροφορίες αυτές, δομημένος ή μη, χρήσιμος ή μη, αξιοποιήσιμος ή μη, υπάρχει αναρτημένος, σε ποικίλες μορφές, σε εκατομμύρια δικτυακούς τόπους, τους οποίους και κατηγοριοποιούμε, ώστε να μπορούμε εύκολα να αναγνωρίζουμε.

Circle_Data

Οι επικρατέστερες απόψεις για τις γνώσεις είναι ότι τις οικοδομούμε παρά τις μεταδίδουμε. Ένας από τους βασικούς στόχους της εκπαίδευσης είναι η «κατάκτηση» (οικοδόμηση) γνώσεων που αντιστοιχούν σε καταστάσεις και γεγονότα. Πώς σχετίζονται όμως οι πληροφορίες με τις γνώσεις και πώς, με τη σειρά τους, τα δεδομένα με τις πληροφορίες;

Μια προσπάθεια οργάνωσης δεδομένων και πληροφοριών, με τις πιο βασικές δομές, παρουσιάζεται στις παρακάτω σελίδες…

 

ΓΚ, 31/08/2014

 

 

Διαδικτυακή βιβλιογραφία: Πρωτοβάθμια επισήμανση προβλημάτων

Να θυμίσουμε πρώτα πρώτα το αυτονόητο: η αξιοπιστία μιας ερευνητικής εργασίας καθορίζεται, μεταξύ των άλλων, και από το εύρος της βιβλιογραφικής στήριξης που διαθέτει. Είναι θέμα επιστημονικής εγκυρότητας, αλλά και ενημερωτικής ευρύτητας, οι παραπομπές σε ανάλογες θεματικά εργασίες. Εξάλλου, στη γοητεία της επιστήμης ανήκει και η νομοτέλεια της διαφωνίας. Η διάστασή μας, όμως, και η διαφωνία μας με μια προδιατυπωμένη άποψη και θέση προϋποθέτουν ότι παραπέμπουμε, με τις αναγκαίες βιβλιογραφικές ενδείξεις, στη μελέτη με την οποία διαφωνούμε.

Παράλληλα, συμβαίνει και κάτι άλλο: σε ποικίλα επιστημονικά περιοδικά που κυκλοφορούν ανά τον κόσμο, καθώς και σε ευρύτερες επιστημονικές μελέτες και εργασίες, που κυκλοφορούν σε αυτοτελή βιβλία, πολλοί αποδίδουν το εύσημο της επιτυχίας ανάλογα με το πλήθος των βιβλιογραφικών παραπομπών. Αντίθετα, τη στενότητα και τη βιβλιογραφική ένδεια πολλοί τα θεωρούν ως στοιχεία επιστημονικής πενίας. Βέβαια, το ουσιαστικό πρόβλημα με τις βιβλιογραφικές παραπομπές είναι μάλλον άλλης ποιότητας. Συγκεκριμένα, είναι αναγκαίο σε κάθε βιβλιογραφική παραπομπή, να καταφαίνεται ότι ο παραπέμπων γνωρίζει τα πράγματα από αναγνωστική αυτοψία και όχι μόνο ως απλή καταγραφή βιβλιογραφικών αναφορών. Αν συμβαίνει το δεύτερο, τότε εκείνος που καταγράφει πλήθος παραπομπών, χωρίς αναγνωστική αυτοψία, επιδιώκει τον επιφανειακό εντυπωσιασμό.

Πρόσφατα, με την ευρεία εξάπλωση του ηλεκτρονικού λόγου, παράλληλα με τον έντυπο, δημιουργήθηκε και ένα άλλο ακόμη πρόβλημα. Συγκεκριμένα, η συνεχής δημοσίευση στο διαδίκτυο πολλών άρθρων, μελετών, ερευνών, στατιστικών στοιχείων κλπ, δημιούργησε ένα άλλο πολλαπλό ερώτημα-πρόβλημα:

Παραπέμπουμε στο διαδίκτυο και με ποιον τρόπο; Η λογική της επιστήμης αποδέχεται τις παραπομπές στο διαδίκτυο;

Ο ηλεκτρονικός λόγος θεωρείται, από την άποψη της εγκυρότητας, ισοδύναμος του έντυπου λόγου. Ποιος εγγυάται, τελικά, την αξιοπιστία και την εγκυρότητα του ηλεκτρονικού λόγου; Αρκεί το όνομα του συγγραφέα;

Πέρα, όμως, από όλα αυτά τα υπαρκτά θέματα, ερωτήματα και προβλήματα, υπάρχει και κάτι άλλο, ενδεχομένως πρακτικό αλλά ταυτόχρονα και ουσιαστικό. Να γίνω περισσότερο σαφής και συγκεκριμένος: πώς παραπέμπουμε στο διαδίκτυο, δηλαδή στη λεγόμενη διαδικτυακή βιβλιογραφία; Από όσο γνωρίζω, η πολυμορφία του ηλεκτρονικού λόγου δεν επιτρέπει, ενδεχομένως, να καθιερωθεί ένα πάγιο σύστημα βιβλιογραφικών παραπομπών, ανάλογο με εκείνο που ισχύει στον έντυπο λόγο. Στην έντυπη βιβλιογραφία, με μικρές και ελάχιστες ή και ασήμαντες παραλλάξεις, υπάρχει πάγιο σύστημα παραπομπών.

Επομένως, στα θέματα της διαδικτυακής βιβλιογραφίας, δεν υπάρχει μόνο πρόβλημα συστήματος βιβλιογραφικής πρακτικής, η οποία αυτή τη στιγμή δεν έχει οριστικοποιηθεί σε μια τελική διαμόρφωση. Πώς θα είναι μια τέτοια οριστική(;) διαμόρφωση και ποια στοιχεία θα συμπεριλάβει; Θα υπάρχει, φυσικά, το όνομα του συγγραφέα, ο τίτλος του άρθρου ή της μελέτης, το όνομα του ηλεκτρονικού παροδικού ή η διεύθυνση –URL-της ιστοσελίδας ή του blog που έγινε η δημοσίευση. Θα πρέπει, ακόμη, να καταγράφεται το στοιχείο της χρονολογίας κλπ. θα αρκούσαν αυτά τα στοιχεία για να είναι άμεσα προσιτή και εξασφαλισμένη η αναγνωστική αυτοψία της βιβλιογραφούμενης μελέτης; Θα μπορούσε, για παράδειγμα, βιβλιογραφικές παραπομπές του ακόλουθου τύπου να θεωρηθούν όχι απλώς διευκολυντικές αλλά πρωτίστως πλήρεις;

Webliography

Τελικά, μήπως θα ήταν προτιμότερο να καθιερωθεί ως υποχρέωση, όποιος δημοσιεύει στο διαδίκτυο ένα άρθρο, μια μελέτη κλπ, που να προβάλλεται με αξιώσεις επιστημονικής γραφής ή δοκιμίου, να καθορίζει ο ίδιος, στο τέλος του άρθρου του, τη βιβλιογραφική ταυτότητα αναζήτησης; Θα μπορούσε, βέβαια, να προκληθεί μια συζήτηση στο διαδίκτυο, από κάποιον ιστότοπο, και όλα αυτά τα προβλήματα να αντιμετωπιστούν και να επιλυθούν με έναν ενιαίο και αποδεκτό τρόπο από την επιστημονική κοινότητα. Σήμερα απλώς επισημαίνονται σε πρωτοβάθμιο επίπεδο.

ΝΠ, 31/7/2014

Σημείωση: Υπάρχουν πολυάριθμες ιστοσελίδες που αναφέρονται στον τρόπο παραπομπών σε διαδικτυακές αναφορές ή βιβλιογραφία. Ενδεικτικά αναφέρουμε το Citing Electronic Information: www.ipl.org/div/farq/netciteFARQ.html.

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 322 other followers