Διαδικτυακή βιβλιογραφία: Πρωτοβάθμια επισήμανση προβλημάτων

Να θυμίσουμε πρώτα πρώτα το αυτονόητο: η αξιοπιστία μιας ερευνητικής εργασίας καθορίζεται, μεταξύ των άλλων, και από το εύρος της βιβλιογραφικής στήριξης που διαθέτει. Είναι θέμα επιστημονικής εγκυρότητας, αλλά και ενημερωτικής ευρύτητας, οι παραπομπές σε ανάλογες θεματικά εργασίες. Εξάλλου, στη γοητεία της επιστήμης ανήκει και η νομοτέλεια της διαφωνίας. Η διάστασή μας, όμως, και η διαφωνία μας με μια προδιατυπωμένη άποψη και θέση προϋποθέτουν ότι παραπέμπουμε, με τις αναγκαίες βιβλιογραφικές ενδείξεις, στη μελέτη με την οποία διαφωνούμε.

Παράλληλα, συμβαίνει και κάτι άλλο: σε ποικίλα επιστημονικά περιοδικά που κυκλοφορούν ανά τον κόσμο, καθώς και σε ευρύτερες επιστημονικές μελέτες και εργασίες, που κυκλοφορούν σε αυτοτελή βιβλία, πολλοί αποδίδουν το εύσημο της επιτυχίας ανάλογα με το πλήθος των βιβλιογραφικών παραπομπών. Αντίθετα, τη στενότητα και τη βιβλιογραφική ένδεια πολλοί τα θεωρούν ως στοιχεία επιστημονικής πενίας. Βέβαια, το ουσιαστικό πρόβλημα με τις βιβλιογραφικές παραπομπές είναι μάλλον άλλης ποιότητας. Συγκεκριμένα, είναι αναγκαίο σε κάθε βιβλιογραφική παραπομπή, να καταφαίνεται ότι ο παραπέμπων γνωρίζει τα πράγματα από αναγνωστική αυτοψία και όχι μόνο ως απλή καταγραφή βιβλιογραφικών αναφορών. Αν συμβαίνει το δεύτερο, τότε εκείνος που καταγράφει πλήθος παραπομπών, χωρίς αναγνωστική αυτοψία, επιδιώκει τον επιφανειακό εντυπωσιασμό.

Πρόσφατα, με την ευρεία εξάπλωση του ηλεκτρονικού λόγου, παράλληλα με τον έντυπο, δημιουργήθηκε και ένα άλλο ακόμη πρόβλημα. Συγκεκριμένα, η συνεχής δημοσίευση στο διαδίκτυο πολλών άρθρων, μελετών, ερευνών, στατιστικών στοιχείων κλπ, δημιούργησε ένα άλλο πολλαπλό ερώτημα-πρόβλημα:

Παραπέμπουμε στο διαδίκτυο και με ποιον τρόπο; Η λογική της επιστήμης αποδέχεται τις παραπομπές στο διαδίκτυο;

Ο ηλεκτρονικός λόγος θεωρείται, από την άποψη της εγκυρότητας, ισοδύναμος του έντυπου λόγου. Ποιος εγγυάται, τελικά, την αξιοπιστία και την εγκυρότητα του ηλεκτρονικού λόγου; Αρκεί το όνομα του συγγραφέα;

Πέρα, όμως, από όλα αυτά τα υπαρκτά θέματα, ερωτήματα και προβλήματα, υπάρχει και κάτι άλλο, ενδεχομένως πρακτικό αλλά ταυτόχρονα και ουσιαστικό. Να γίνω περισσότερο σαφής και συγκεκριμένος: πώς παραπέμπουμε στο διαδίκτυο, δηλαδή στη λεγόμενη διαδικτυακή βιβλιογραφία; Από όσο γνωρίζω, η πολυμορφία του ηλεκτρονικού λόγου δεν επιτρέπει, ενδεχομένως, να καθιερωθεί ένα πάγιο σύστημα βιβλιογραφικών παραπομπών, ανάλογο με εκείνο που ισχύει στον έντυπο λόγο. Στην έντυπη βιβλιογραφία, με μικρές και ελάχιστες ή και ασήμαντες παραλλάξεις, υπάρχει πάγιο σύστημα παραπομπών.

Επομένως, στα θέματα της διαδικτυακής βιβλιογραφίας, δεν υπάρχει μόνο πρόβλημα συστήματος βιβλιογραφικής πρακτικής, η οποία αυτή τη στιγμή δεν έχει οριστικοποιηθεί σε μια τελική διαμόρφωση. Πώς θα είναι μια τέτοια οριστική(;) διαμόρφωση και ποια στοιχεία θα συμπεριλάβει; Θα υπάρχει, φυσικά, το όνομα του συγγραφέα, ο τίτλος του άρθρου ή της μελέτης, το όνομα του ηλεκτρονικού παροδικού ή η διεύθυνση –URL-της ιστοσελίδας ή του blog που έγινε η δημοσίευση. Θα πρέπει, ακόμη, να καταγράφεται το στοιχείο της χρονολογίας κλπ. θα αρκούσαν αυτά τα στοιχεία για να είναι άμεσα προσιτή και εξασφαλισμένη η αναγνωστική αυτοψία της βιβλιογραφούμενης μελέτης; Θα μπορούσε, για παράδειγμα, βιβλιογραφικές παραπομπές του ακόλουθου τύπου να θεωρηθούν όχι απλώς διευκολυντικές αλλά πρωτίστως πλήρεις;

Webliography

Τελικά, μήπως θα ήταν προτιμότερο να καθιερωθεί ως υποχρέωση, όποιος δημοσιεύει στο διαδίκτυο ένα άρθρο, μια μελέτη κλπ, που να προβάλλεται με αξιώσεις επιστημονικής γραφής ή δοκιμίου, να καθορίζει ο ίδιος, στο τέλος του άρθρου του, τη βιβλιογραφική ταυτότητα αναζήτησης; Θα μπορούσε, βέβαια, να προκληθεί μια συζήτηση στο διαδίκτυο, από κάποιον ιστότοπο, και όλα αυτά τα προβλήματα να αντιμετωπιστούν και να επιλυθούν με έναν ενιαίο και αποδεκτό τρόπο από την επιστημονική κοινότητα. Σήμερα απλώς επισημαίνονται σε πρωτοβάθμιο επίπεδο.

ΝΠ, 31/7/2014

Σημείωση: Υπάρχουν πολυάριθμες ιστοσελίδες που αναφέρονται στον τρόπο παραπομπών σε διαδικτυακές αναφορές ή βιβλιογραφία. Ενδεικτικά αναφέρουμε το Citing Electronic Information: www.ipl.org/div/farq/netciteFARQ.html.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s