Ο οπτικός μας πολιτισμός… άλλοτε και τώρα

του Νικήτα Παρίση

Μέσα μας υπάρχουν άπειρα και ποικίλα στοιχεία. Εικόνες που κάποτε μας μάγεψαν. Πρόσωπα που τα λατρέψαμε με ένταση πάθους ή με ποιητική αβρότητα. Τόποι και τοπία που αγαπήσαμε και μένουν ακόμα ζωντανά μέσα μας. Στιγμές και μνήμες που συνιστούν τις εξέχουσες προεξοχές της ζωής μας. Φωνές και ήχοι που μας συγκίνησαν. Βέβαια, υπάρχουν και γκρίζες ώρες και μελανές στιγμές κι ακόμη ματωμένα και τεντωμένα 24ωρα.

Όλα, πάντως, αυτά που πρόχειρα και μάλλον ενδεικτικά συναριθμήσαμε, συνιστούν τον εσωτερικό μας πλούτο, φωτεινό και γκρίζο. Ασφαλώς και τα συνυπολογίζουμε όλα. Τις ευφρόσυνες και τις χαρίεσσες στιγμές της ζωής μας, αλλά και τις αιματηρές γρατσουνιές, τα ανεξίτηλα σημάδια και τις βαθιές ρυτιδώσεις, που άφησε πάνω μας η σκληρή κόψη της ζωής. Όλα μαζί, και τα γελαστά και τα αγέλαστα τοπία του βίου μας, συνθέτουν την εσωτερική μας ταυτότητα, τον μέσα μας πολιτισμό ή, ακόμη, και τις αθέατες όψεις του εαυτού μας.

Φωτογραφία: Θ. Δεληγιάννης
Φωτογραφία: Θ. Δεληγιάννης

Ο Καζαντζάκης, στη λογοτεχνική του περισσότερο «φιλοσοφία», όλον αυτόν τον μέσα μας πλούτο τον απέδιδε στις πέντε αισθήσεις μας. Είναι οι πόρτες, έλεγε. Από αυτές τις πόρτες εισβάλλουν όλα μέσα μας και ευφραίνουν την ψυχή μας. Όμορφες εικόνες, μαγικά και μαγεύοντα πρόσωπα, ζαλιστικά και αναστατωτικά αρώματα. Και, φυσικά, και άλλα πολλά: δειλινά χρώματα, γλυκό φύσημα του αέρα τα μεσημέρια του Αυγούστου, η ποίηση της μουσικής, το πρωινό τραγούδι των πουλιών στη νησιώτικη στέγη μας. Η αίσθηση μιας βελούδινης και ομιλούσας αφής. Πληθωρισμός δηλαδή και αφθονία εσωτερικού πλούτου.

Τώρα όμως, καθώς γράφω αυτές τις γραμμές, σκέφτομαι κάτι που το πρωτοδιάβασα στα χρόνια της πρώτης μου νεότητας: από όλα τα πλούτη που είναι μέσα μας αποθησαυρισμένα, ένα πολύ μεγάλο ποσοστό, πάνω από 60 – 65%, ανήκει και το χρωστάμε στην όρασή μας. Είναι, φαίνεται, η βασιλεύουσα αίσθηση. Εξέχει και προέχει, κυρίαρχη και πρυτανεύουσα.

Μα και τώρα, με την όμορφη εμπειρία και τη γλυκιά οδοιπορία μιας ζωής, στο κορυφαίο σημείο και στην ακμή της βαθιάς ωριμότητας, το δέχομαι, χωρίς επιφυλάξεις, αυτό το αξίωμα: η όραση είναι η κυρίαρχη και η κυριαρχούσα αίσθηση. Εύκολο, επομένως, και μάλλον αυτονόητο το συμπέρασμα: ο πλούτος και ο πολιτισμός της ψυχής μας, πολύμορφος και πολύπτυχος, στον μεγάλο του όγκο, είναι οπτικός. Πολιτισμός δηλαδή της όρασης.

Βέβαια, η προηγούμενη γενιά, συγκριτικά με την τωρινή, είτε η τελευταία ζει την αμεριμνησία της παιδικής ηλικίας, είτε την έκρηξη της εφηβείας ή, ακόμη, την πρώτη μεταεφηβική της ωριμότητα, απέχει έτη φωτός. Συγκρινόμενες, λοιπόν, οι δύο γενιές έχουν πολύ διαφορετικές αποχρώσεις χαρακτηριστικών, διαφορετικά νοήματα ζωής, άλλες συντεταγμένες γνώσεων και εντελώς διαφορετική ποιότητα εικόνων στον οπτικό τους πολιτισμό. Η προηγούμενη γενιά συνάθροιζε εικόνες από τη ζώσα πραγματικότητα και από τη μαγεύουσα τελειότητα του φυσικού κόσμου. Θα μιλούσαμε δηλαδή για ένα «φυσικό» οπτικό πολιτισμό.Αντίθετα, η τωρινή γενιά είναι εγκλωβισμένη σε μιαν άλλη πραγματικότητα. Έχει, βέβαια, αυτή η πραγματικότητα τη δική της μαγεία, αλλά είναι μη φυσική. Είναι τεχνητή ή, όπως έχουμε πλέον συνηθίσει να την ονομάζουμε, είναι ψηφιακή. Θα μπορούσαμε, επομένως, να βεβαιώσουμε ότι οι νέες γενιές ζουν και κινούνται σε έναν διαφορετικό οπτικό πολιτισμό. Ζουν δηλαδή σε άλλον κόσμο, που τώρα πλέον είναι συμπληρωματικός του πραγματικού. Μπορούμε να το πούμε και διαφορετικά: ζουν σε έναν «κόσμο» που είναι έξω από τον κόσμο.

Φωτογραφία: Θ. Δεληγιάννης
Φωτογραφία: Θ. Δεληγιάννης

Ασφαλώς και μπορεί αυτός ο κόσμος να ανοίγει εύκολες και πολλές προσβάσεις σε ποικίλες αναζητήσεις, καθώς και σε μια πιο συναρπαστική αποκάλυψη της γνώσης. Χρειάζεται όμως να ξέρουμε να κάνουμε σωστές αναζητήσεις και να κατέχουμε την ερευνητική τεχνική, συνδυασμένη πάντα με μιαν αναγκαία επιλεκτικότητα και με μια λεπταίσθητη εκλεκτικότητα.

Πάντως, παρ’ όλα τα όσα μας προσφέρει ο ψηφιακός πολιτισμός, ουσιαστικά και ουσιώδη, οι σύγχρονες γενιές, και ιδιαίτερα τα παιδιά, ζουν σε μια κατάσταση ένδειας και εσωτερικής πενίας. Πάσχουν από έλλειψη και σχεδόν από μια ολική απουσία φυσικών εικόνων. Γι’ αυτό και δεν μας εκπλήσσει που τα σύγχρονα παιδιά των μεγάλων αστικών κέντρων αγνοούν και δεν αναγνωρίζουν ακόμη και την αγελάδα. Αυτό, ακριβώς, είναι και το πρόβλημα της εποχής μας: έχουμε την πηγή της γνώσης μέσα στο σπίτι μας, τη διαδικτυακή δηλαδή γνωσιακή αφθονία, αλλά πάσχουμε από τη μέγιστη ένδεια: μας λείπει ο οπτικός πολιτισμός του ζωντανού κόσμου.

Μάρτιος 2015

Ένα σχόλιο στο Ο οπτικός μας πολιτισμός… άλλοτε και τώρα

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s