Αρχείο ετικέτας αλφάβητα

Η περιπέτεια της γραφής: Το τότε και το τώρα

Του Νικήτα Παρίση

Είναι νοσηρός ρομαντισμός, λένε πολλοί, να γυρίζεις συνεχώς στα χρόνια που πέρασαν. Είναι σαν να αρνιέσαι το παρόν ή να μην έχεις όνειρα και ωραίες προοπτικές για το μέλλον.

Πολλές φορές, βέβαια, ένα καχεκτικό και άνυδρο παρόν σε παρακινεί το ίδιο να γυρίζεις πίσω στα όσα έζησες κάποτε και τώρα τα νιώθεις ως αγαπημένες ή, καμιά φορά, και ως βελούδινες μνήμες. Η καχεξία, λοιπόν, του παρόντος τρέφει τη νοσταλγία για το παλιό ή, στην καλύτερη περίπτωση, τα σχέδια και τα όνειρα για το μέλλον.

Περισσότερο θυμούνται και νοσταλγούν οι πιο παλιές γενιές. Είναι που ζουν πιο πολύ με τη μνήμη και λιγότερο με τη δράση ή, έστω, με το στοχασμό. Λιγοστεύει, μέρα τη μέρα, το μέλλον γι’ αυτούς αλλά πίσω τους έχουν ένα ολόγιομο παρελθόν. Το μέλλον για τις παλιές γενιές είναι λειψό φεγγάρι σε φθίνουσα πορεία.

ProoimioIlias

Χειρόγραφος κώδικας του Προοιμίου της Ιλιάδας

Ο παππούς μας προχθές θυμήθηκε τα χρόνια του Δημοτικού. Και τι δε μάθαιναν τότε τα παιδιά! Η γραφή, σε τριχάρακο τετράδιο, ήταν μια όμορφη και γοητευτική περιπέτεια. Τα πρώτα χρόνια με μολύβι, απαραιτήτως faber, καλοξυσμένο με ολοκαίνουρια ξύστρα. Κι ύστερα ερχόταν η μεγάλη στιγμή!

Η μεγάλη στιγμή ερχόταν την ώρα που τα παιδιά αγόραζαν την ειδική πένα -χ τη λέγανε-, για να ασκηθούν στη δεξιότητα της καλλιγραφίας, της όμορφης γεωμετρημένης γραφής, που το κάθε γράμμα αποτελούσε αισθητικό γεγονός. Αγόραζαν, ακόμη, τα παιδιά τότε μελανοδοχείο, γομολάστιχα διπλής χρήσης και το περίφημο στυπόχαρτο, μαζί βέβαια με το απαραίτητο τετράδιο καλλιγραφίας.

Αυτά ήταν όλα και όλα τα μέσα και τα εργαλεία για την αισθητική της γραφής. Δεν ήταν μαθησιακός σχολαστικισμός ούτε αργή και πολύ βραδεία διαδικασία μάθησης. Ήταν, αντίθετα, θητεία στο ωραίο, στην ομορφιά, στο να καταστεί η κατάκτηση μιας δεξιότητας πραγμάτωση του ωραίου

Πόσο, αλήθεια, διαφορετικό το σήμερα! Τα σύγχρονα παιδιά δεν ξέρουν τι είναι η πένα. Δεν έχουν δει μελανοδοχείο. Αγνοούν το στυπόχαρτο. Δεν ξέρουν να κρατήσουν σωστά ένα στυλό, να γράψουν ένα ωραίο καλλιγραφημένο σημείωμα! Τα παιδιά αυτά, εθισμένα εντελώς στην άνεση την ευκολία και την ταχύτητα γραφής στον υπολογιστή, δεν αποκλείεται στο μέλλον να ξεχάσουν εντελώς την τέχνη και την ομορφιά της χειρόγραφης γραφής. Να αποβάλουν δηλαδή εντελώς μια δεξιότητα, που δεν παύει να αποτελεί πολλαπλή άσκηση.

Κι όμως, τα νέα παιδιά έχουν εκπλήσσουσες δεξιότητες στα δάχτυλα. Είναι η γενιά που έχει αποθεώσει τη δεξιοτεχνία των δακτύλων: στα πλήκτρα του υπολογιστή, στο χειρισμό του tablet, στα λεπτεπίλεπτα τηλέφωνα αφής, στα δύσκολα ηλεκτρονικά παιχνίδια. Είναι η γενιά που κάθε μέρα μελωδεί τη «συμφωνία» των δέκα δακτύλων. Τα βλέπεις και τα θαυμάζεις!

Ταυτόχρονα, όμως, νιώθεις και μια παράξενη λύπη. Αυτά τα παιδιά ουσιαστικά δεν κατέχουν, σε άριστο επίπεδο, την τέχνη της χειρόγραφης γραφής. Πάσχουν δηλαδή από ένα είδος ιδιότυπης «χειρογραφικής αναπηρίας». Ακόμη και την ορθογραφία των λέξεων δεν τη μαθαίνουν μέσα απ’ τη Γραμματική. Την εμπιστεύονται στον αυτόματο διορθωτικό μηχανισμό του υπολογιστή.

Δε θα είναι κρίμα μια τόσο προικισμένη γενιά να ξεχάσει ίσως στο μέλλον την τέχνη της γραφής πάνω στο άσπρο χαρτί; Λέτε αυτή η γενιά να εγγράψει στην ιστορία το θάνατο της χειρόγραφης γραφής;

Δε θα ήθελα να τα πιστέψω. Το αρνούμαι και το βγάζω απ’ τη σκέψη μου!

ΝΠ, 10/2/2016

Advertisements

Η εξω–γλωσσική επικοινωνία: η τεχνολογία και τα νέα «αλφάβητα»

του Νικήτα Παρίση

Έχω μιαν αίσθηση πού σχεδόν τείνει να γίνει βεβαιότητα: αρχίζει πλέον, ιδιαίτερα μεταξύ των νέων, να αναπτύσσεται μια καινοφανής μορφή επικοινωνίας. Θα μπορούσα, σε μια πρώτη αξιολόγηση, να τη χαρακτηρίσω εξω–γλωσσική. Η ουσία αυτού του πρώτου χαρακτηρισμού στηρίζεται σε μια δεδομένη πραγματικότητα ή σε μια ισχύουσα πλέον εφαρμογή. Συγκεκριμένα, αυτή η νέα εξωγλωσσική μορφή επικοινωνίας δε στηρίζεται στη χρήση και αξιοποίηση των λεξικών στοιχείων της γλώσσας, δε χρησιμοποιεί δηλαδή ελληνικές λέξεις. Το χειρότερο: καταργεί το ελληνικό αλφάβητο, εισάγει μια νέα μορφή γραμματισμού και, γενικά, κινείται έξω από τη λογική και την πραγματικότητα της γλώσσας.

Emoticons
Πηγή: Wikipedia

Στην ουσία, αυτή η νέα εξω-γλωσσική μορφή επικοινωνίας δεν εκφράζεται με τα δεδομένα γλωσσικά μας σύμβολα – γράμματα. Τα καταργεί και εισάγει νέα «γράμματα» ή μάλλον ιδεογράμματα. Η επικοινωνία δηλαδή μεταξύ πομπού και δέκτη στηρίζεται στη χρήση εικόνων ή συμβόλων που η λογική τους παραπέμπει στα ανατολικά (ιαπωνικά και κινεζικά) ιδεογράμματα.

Οι απαρχές αυτής της νέας «γλώσσας» ξεκίνησαν από τα λεγόμενα έξυπνα κινητά τηλέφωνα. Σ’ αυτά πρωτοαποθηκεύτηκαν διάφορα εικονίδια – οι λεγόμενες φατσούλες καταρχήν, αργότερα και άλλα διαφορετικής μορφής – με τα οποία ο χρήστης μπορούσε, κυρίως, να εκφράσει συναισθηματικές καταστάσεις. Άρχισε δηλαδή σταδιακά να στοιχειοθετείται μια νέα «γλώσσα» – ας την πούμε εικονιδιακή – ιδεογραμματική.

Αυτό το πρώτο βήμα μπορεί να ξεκίνησε ως μια χαριτωμένη ή και ευρηματική εκφραστική συντόμευση, που είχε και το χάρισμα της εικονογραφημένης πρωτοτυπίας. Τείνει όμως πλέον να πάρει διαστάσεις, που κανείς δεν είχε φαντασθεί, και να παγιώνεται ως μια νέα «γλώσσα» πρωτοβάθμιας, έστω, επικοινωνίας.

Πολύ πρόσφατα, ο ημερήσιος τύπος (βλ. εφημερίδα Τα Νέα του Σαββάτου, 10.1.2015) μας δίνει δύο σημαντικές ειδήσεις: οι δύο μεγάλες εταιρείες – Apple και Google – έχουν ενσωματώσει στις συσκευές τους 722 διαφορετικά σύμβολα ή τα προσφέρουν κωδικοποιημένα στις διεθνείς βάσεις προγραμματισμού. Γεννιέται, επομένως, μια νέα «γλώσσα» που ως επικοινωνιακό «εργαλείο» καταργεί τις ήδη υπάρχουσες. Πρόκειται για μια μορφή μη συγχρονικής επικοινωνιακής επανάστασης με απρόβλεπτες συνέπειες.

Και, ακριβώς, αυτή είναι η ουσία: να εξετάσει δηλαδή κανείς τις όποιες απρόβλεπτες συνέπειες αυτής της επικοινωνιακής επανάστασης. Καταρχήν, να δούμε ποια είναι τα θετικά που μας προσφέρει: μια διαφορετική εκφραστική – μια εικονογραφούμενη εξω-γλωσσική επικοινωνία· έναν καινούριο γλωσσικό κώδικα, περιορισμένης όμως νοηματικής εμβέλειας· μια επικοινωνιακή συντόμευση και, τέλος, μια παίζουσα μορφή ανταλλαγής νοημάτων, που κάποιες φορές δεν ομιλούν άμεσα και προαπαιτούν για την κατανόησή τους και μιαν άσκηση σκέψης για την αποκωδίκευσή τους.

Τα αρνητικά θα μπορούσε κανείς να τα προεικάσει ως ερχόμενα, ιδιαίτερα αν τα δει στην προοπτική του χρόνου. Συγκεκριμένα, αυτή η μερική κατάργηση της ισχύουσας γλώσσας γίνεται ένας πρόσθετος λόγος να οδηγηθούν οι νέοι σήμερα σε μια πλήρη σχεδόν αγλωσσία ή, έστω, σε μια εκφραστική πτώχευση. Εξελίσσεται δηλαδή σε εκπληκτικά και εκπλήσσοντα επιτεύγματα η τεχνολογία αλλά, ταυτόχρονα, παθητικοποιεί τον άνθρωπο και τον εγκλωβίζει σε συμπεριφορικά, εκφραστικά και νοητικά στερεότυπα που δημιουργούν ομότροπα στη σκέψη άτομα. Τέτοιες, όμως, ομοιότητες οδηγούν σε μιαν άλλης μορφής φτωχοποίηση του σύγχρονου ανθρώπου. Αυτή είναι, ασφαλώς μια πολύ γκρίζα προοπτική ή, έστω, ένα δυσάρεστο ενδεχόμενο, που θα πρέπει κανείς να το απεύχεται.

 

Οι πολλαπλές λειτουργίες των λέξεων

Σκεφθείτε κάτι πολύ απλό: όταν ακούτε μια λέξη (ή όταν διαβάζετε μια λέξη), πόσα πράγματα συλλειτουργούν μέσα σας;LexeisΤο έχετε σκεφθεί αυτό το θέμα; Κι όμως, είναι κάτι που μας συμβαίνει άπειρες φορές μέσα σε μια μέρα. Αξίζει, λοιπόν, να το δούμε.

Πρώτα πρώτα οι φθόγγοι (= τα γράμματα) που συνθέτουν μια λέξη, παράγουν ένα συγκεκριμένο

ηχητικό αποτέλεσμα

(= έναν ήχο, ένα άκουσμα)

 Την αίσθηση αυτού του ήχου τη νιώθουμε καλύτερα, όταν ακούμε μια λέξη από άλλη γλώσσα που δεν την ξέρουμε. Η λέξη γίνεται αισθητή μόνο ως άκουσμα, ως ήχος, ως ηχητικό αποτέλεσμα.

π.χ.  amour

 Αν δεν γνωρίζουμε τι σημαίνει αυτή η λέξη στη γαλλική γλώσσα, την ακούμε και τη νιώθουμε μόνον ως έναν ακατανόητο ήχο.

Ξαναγυρίζουμε στη δική μας γλώσσα, αυτή που ξέρουμε, που τη μιλάμε και τη γράφουμε. Τι άλλο, λοιπόν, «βλέπουμε» σε μια λέξη;

Η συνέχεια εδώ

ΝΠ, Φεβρουάριος 2013

Απ’ τις φρυκτωρίες στα σύγχρονα μέσα κοινωνικής δικτύωσης

Να θυμίσουμε πρώτα το αυτονόητο: περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, όλοι μας επιζητούμε την επικοινωνία· την άμεση, δηλαδή, τη ζεστή και τη στενή επαφή με τον άλλον. Έτσι μόνο η ζωή μας παίρνει νόημα και αποκτά ουσία: όταν προεκτείνεται, μέσα απ’ την καθημερινή επικοινωνία, και συναντιέται με τη ζωή του άλλου. Τελικά, ο άλλος είναι που δίνει χρώμα στη ζωή μας και δικαιώνει την ύπαρξή μας. Εξάλλου, από όλες τις χρήσεις της γλώσσας, η συχνότερη και η πλέον σημαίνουσα είναι η ομιλητική που, ως φθεγγόμενη φωνή, ανοίγει διάλογο με τον άλλον. Δεν υπάρχει, λοιπόν, πιο παλλόμενη και πιο ζώσα στιγμή ευτυχίας από εκείνη που χαρίζει η συνομιλούσα συνάντηση δύο ψυχών.

Πάντα όμως ο άνθρωπος, απ’ τα πανάρχαια χρόνια, επιζητούσε το σχεδόν αδύνατο: να «συνομιλήσει» και με τον μακρινό άλλον, τον άγνωστο, τον μη ορατό: να του στείλει ένα μήνυμα, μια πληροφορία, ένα σήμα, έστω δυσανάγνωστο ή ακόμη και ακατανόητο. Ήθελε πάντα ο άνθρωπος, ανεξάντλητα επινοητικός, να ξεπεράσει τη μικρή εμβέλεια της φωνής του και να νικήσει τη σιωπή της απόστασης, που τον χώριζε απ’ τους άλλους.

Στα παλιά τα χρόνια, που είναι τυλιγμένα στην αχλή του μύθου και στις βαθιές σιωπές της ιστορίας, επινοήθηκαν οι φρυκτωρίες. Άναβαν δηλαδή οι άνθρωποι, μέσα στη νύχτα, φωτιές κι έστελναν έτσι ένα σήμα στον Άλλον, τον μακρινό συνάνθρωπο. Νικούσαν την απόσταση, «συνομιλούσαν» οι άνθρωποι, μια αμίλητη και μη λεκτική επικοινωνία, που δεν μπορούσε να την καταπιεί η σιωπή της νύχτας. Έτσι ήρθε το μήνυμα στις Μυκήνες για το γυρισμό στην πατρίδα τού Αγαμέμνονα, όπως μας λέει ο Αισχύλος. Με τον ίδιο τρόπο δόθηκε το σήμα για την επερχόμενη περσική απειλή.

(πηγή: mysifnos.gr)

Σήμερα τα νέα παιδιά, συνομιλώντας με όλους τους τρόπους που μας χαρίζουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, στέλνοντας sms, γράφοντας στην οθόνη του υπολογιστή ένα mail, κουβεντιάζοντας με τις ώρες μέσω Skype κλπ., μπορούν ποτέ να φανταστούν τη «γλώσσα» και τα σήματα που έστελνε, στα πανάρχαια χρόνια, μια φρυκτωρία;

  • Μπορούν να κατανοήσουν την ευδαιμονία του Μαραθωνοδρόμου που με τα φουσκωμένα πνευμόνια, απ’ τα 42 τόσα χιλιόμετρα, μπόρεσε να αρθρώσει με ξέπνοη φωνή το Νενικήκαμεν;
  • Μπορούν να κατανοήσουν την αγαλλίαση του ανθρώπου που έπαιρνε μια επιστολή σφραγισμένη με βουλοκέρι; Είχε ξεκινήσει – η επιστολή – απ’ τη Βιέννη, πριν από τρεις μήνες, με ταχυδρομική άμαξα· έφτανε πρώτα στην Πόλη και περίμενε  εκεί  να βρεθεί ευκαιρία κάποιου άλλου ταχυδρόμου, για να φτάσει κάποτε το σφραγισμένο γράμμα στην Αθήνα. Όταν όμως έφτανε – επιτέλους! – στα χέρια του παραλήπτη, ένιωθε αυτός να του ζεσταίνει τις χούφτες η ανείπωτη χαρά της επικοινωνίας.

Όχι, δεν είναι και τόσο εύκολο να τα κατανοήσει όλα αυτά η νέα γενιά. Πρόκειται για την ίδια τη διαδρομή του πολιτισμού, για το δρόμο δηλαδή που διήνυσε ο άνθρωπος, «ο μικρός, ο μέγας», απ’ τις νύχτες της φρυκτωρίας στη φωτεινή οθόνη του twitter και του facebook. Μια ατέλειωτη γραμμή δημιουργικής αγωνίας να αλλάξει ο άνθρωπος τη μοίρα του και να γεμίσει το χάος με φωνές που φθέγγονται σήματα· περπατούν αυτά τα σήματα στο κενό και κάποια στιγμή, μέσα σε δευτερόλεπτα, μας βρίσκουν.

Ξεκινώντας απ’ τις φρυκτωρίες και φτάνοντας στους σημερινούς αμέτρητους όγκους της πληροφορίας που συσσωρεύεται στα «νέφη» του internet, διανύουμε νοερά τον δύσκολο δρόμο, το πώς δηλαδή πραγματώθηκε το πολιτιστικό μας θαύμα!

Ζαρώνει κανείς και συστέλλεται, μαζεμένος μέσα στο δέος και τον σκοτεινό φόβο για το πού μπορεί να φτάσει ακόμη αυτό το θαύμα του πολιτισμού! Τότε είναι που περιδεείς μπροστά στις ανεξάντλητες δυνάμεις του ανθρώπου, αναζητάμε τον άλλον να ανταλλάξουμε δύο ζωντανές λέξεις, πρόσωπο με πρόσωπο: να ζήσουμε το θαύμα της συνομιλίας δύο ψυχών και να νιώσουμε την ευφροσύνη του συμπλησιάσματος δύο φωνών!…

ΝΠ, 12/07/2012

Ο γλωσσικός μας πολιτισμός: το πλούσιο «ταμείο» της ελληνικής γλώσσας

Ως μη ειδικός δεν μπορώ να γνωρίζω τον υλικό πλούτο που έχει η χώρα μας. Είναι κρυμμένος, λένε, κάτω από τον στεριανό και τον υποθαλάσσιο χώρο μας. Μπορώ, όμως, να γνωρίζω τι πνευματικό πλούτο διαθέτει η Ελλάδα. Ανεκτίμητο και πολύμορφο! Το δέχονται οι πάντες, ακόμη και οι μη φίλοι μας.

Φυσικά, δεν πρόκειται να ξαφνιάσω, αν θέσω πρώτον αξιολογικά τον γλωσσικό μας πλούτο. Όχι, κυρίως, ως λεξιλογικό θησαυρό ή ως δύναμη εκφραστικής ευλυγισίας. Προβάλλω αυτόν τον πλούτο ως ιστορικό, πρωτίστως, μέγεθος και ως έναν πολύτιμο και πολυσέλιδο όγκο γλωσσικής περιπέτειας και ανεκτίμητων κειμένων.

Η Ελλάδα, χρόνια τώρα, πραγματοποίησε – εξακολουθεί και στο παρόν – τη μεγαλύτερη πολιτιστική εισβολή στους άλλους λαούς της Ευρώπης. Η Ελλάδα, βέβαια, ως γλωσσική κυρίως οντότητα. Φυσικά, δεν προσπάθησε να αλώσει τις άλλες γλώσσες. Αντίθετα, τις πλούτισε γλωσσικά. Έδωσε στους άλλους λαούς όλο το επιστημονικό λεξιλόγιο. Σήμερα, όλοι οι όροι στις επιστήμες, σε όλες σχεδόν τις γλώσσες, έχουν ελληνική ρίζα και προέλευση. Πρόκειται για ένα είδος γλωσσικής παγκοσμιοποίησης στο χώρο του πολιτισμού· παγκοσμιοποίηση με ελληνική ταυτότητα και με ελληνικά γλωσσικά «προϊόντα».

Σήμερα, λοιπόν, η σχεδόν χρεοκοπημένη Ελλάδα, έχει προσφέρει στη γλωσσική οικουμένη υπέρογκα πολιτιστικά – γλωσσικά δάνεια, που παραμένουν ανεξόφλητα. Όλοι οι λαοί της Ευρώπης είναι, απέναντί μας, υπερχρεωμένοι, κι αυτά τα χρέη είναι, επίσης, μεγέθη που συνυπολογίζονται ως ποσοστό πάνω στο γλωσσικό ΑΕΠ του κάθε λαού. Χρειάζεται να τα θυμόμαστε κάπου κάπου όλα αυτά.

Η πολιτιστική – γλωσσική εισβολή της Ελλάδας στην επικράτεια των άλλων λαών δεν έχει καμιά απολύτως ομοιότητα με τη σημερινή κυριαρχία της αγγλικής γλώσσας σε παγκόσμια σχεδόν κλίμακα. Η κυριαρχία της αγγλικής λειτουργεί σήμερα ως ένα είδος γλωσσικού ιμπεριαλισμού. Η αγγλική γλώσσα εισβάλλει και εκτοπίζει. Κυριαρχεί και αλώνει. Επιβάλλει δηλαδή τη δική της γλωσσική ηγεμονία πάνω στην πνευματική – εκφραστική ιθαγένεια ενός λαού που, τελικά, καταλήγει – ο λαός αυτός – σε ένα είδος γλωσσικής υποτέλειας και υποδούλωσης.

Ερώτημα εύλογο και φυσικό: η Ελλάδα δεν έχει τα δικά της γλωσσικά δάνεια; Δεν οφείλει κάτι σε άλλους λαούς; Φυσικά και έχει. Καταρχάς, η παραδοσιακή γλωσσολογία δέχεται το πρώτο μας μεγάλο δάνειο: δεν είχαμε, λέει, αλφάβητο στα πανάρχαια χρόνια. Το δανειστήκαμε από τους Φοίνικες. Το προσαρμόσαμε όμως στο δικό μας φωνητικό σύστημα. Μπορεί, βέβαια, όλα αυτά να ανήκουν, ενδεχομένως, στην περιοχή του μύθου. Δείχνουν όμως κάτι πολύ σημαντικό: οι λαοί δε ζουν σε κατάσταση γλωσσικού απομονωτισμού. Οι γλωσσικές ανταλλαγές – ευρύτερα οι πνευματικές – δημιουργούν ένα άλλο «πνευματικό» εμπόριο, που συνιστά μια συναλλαγή διαφορετικής ποιότητας.

Μπορεί, λοιπόν, το ελληνικό αλφάβητο να έχει πάνω του στοιχεία φοινικικής ταυτότητας, όμως εμείς με τη σειρά μας κάναμε κάτι άλλο πολύ πιο σημαντικό. Χαρίσαμε ή, καλύτερα, δώσαμε αλφάβητο στη δυτική Ευρώπη.

Η ιστορία είναι γνωστή: Έλληνες άποικοι που πήγαν στην κάτω Ιταλία γνώρισαν στη χώρα υποδοχής το χαλκιδικό αλφάβητο, αυτό που μόνο είχε το γράμμα χ ως ξ. Από αυτό το αλφάβητο είναι τα σημερινά ευρωπαϊκά – λατινογενή αλφάβητα. (Ο Γ. Χατζηδάκις υποστήριξε ότι από Έλληνες αποίκους που ονομάζονταν Γραικοί, προήλθε το λατινικό Graecus, το Graecia και από αυτά τα νεότερα Grèce, Greece κλπ.).

Σήμερα, όμως, λένε πολλοί, η ελληνική γλώσσα, παρ’ όλη την οικουμενική της διάσταση, διατρέχει θανάσιμους κινδύνους. Φαντάζει υπερβολικό; Ενδεχομένως. Κίνδυνοι, πάντως, υπάρχουν και απειλούν, λιγότερο ή περισσότερο, τη γλωσσική μας υπόσταση.

Είναι ορατοί αυτοί οι κίνδυνοι; όντως μας απειλούν; είναι αντιμετωπίσιμοι; Ας τους δούμε έναν έναν:

  •  Ξύπνησε πρόσφατα μια παλιά ιστορία (ξεκίνησε πρόσφατα από την Κύπρο): η ορθογραφική απλοποίηση της ελληνικής γλώσσας. Να κρατήσουμε, λ.χ., μόνο το γράμμα –ι– και να καταργήσουμε όλους τους άλλους φωνητικά ισοδύναμους φθόγγους (π.χ. ει, οι), οπότε το ρήμα λείπει θα γραφόταν «λίπι». Αστεία πράγματα! Καινούριο, τάχα μου, κρασί από παλιό βαρέλι!
  •  Κάποιοι άλλοι μιλάνε για λατινοποίηση της ελληνικής γλώσσας. Να αποδίδουμε δηλαδή τη φωνητική των ελληνικών λέξεων με λατινικούς χαρακτήρες (για φαντασθείτε την ωραία ελληνική λέξη αγάπη να τη γράφετε agapi). Σε αυτή την τάση οφείλονται τα λεγόμενα greeklish, που σήμερα πάνε να κυριαρχήσουν στην ηλεκτρονική γραφή των νέων παιδιών.
  •  Η σύγχρονη εξαπλωτική δυναμική της αγγλικής γλώσσας είναι ένας σοβαρός κίνδυνος. Πάει να γίνει μόδα ή ένδειξη για το πόσο φτωχά είναι τα ελληνικά μας, όταν μιλάμε με ένα μικτό αγγλο – ελληνικό λεξιλόγιο.
  •  Η μεγαλύτερη όμως απειλή προέρχεται από μας τους ίδιους και, κυρίως, από τη νέα γενιά. Τα  νέα παιδιά είναι αυτά που σήμερα μιλούν μια δική τους γλώσσα, έναν περίεργο νεανικό γλωσσικό κώδικα: ή φθείρουν ανεπανόρθωτα τις λέξεις ή τις ακρωτηριάζουν (πολύ προχώ ο τάδε) ή τις ανασημασιολογούν επικίνδυνα (το Σαββατόβραδο περάσαμε τζάμιΤα έφτυσε ο υπολογιστής μου).

Αυτά όλα, ναι, υποσκάπτουν τη γλώσσα, τη φθείρουν, τη γεμίζουν πληγές, θαμπώνουν κυριολεκτικά τη στιλπνότητα των λέξεων. Το πράγμα, βέβαια, ως νεανική μόδα έχει την ερμηνεία του, αλλά δεν είναι ίσως του παρόντος να επιμείνουμε περισσότερο.

Δε χρειάζεται, πάντως, να κυριαρχήσουν μέσα μας δύσθυμες σκέψεις και γκρίζες στιγμές. Η ελληνική  γλώσσα, μέσα στην πολύχρονη περιπέτειά της, έχει δείξει τις αντοχές της, την αμυντική της ρώμη και την αναγεννητική της δυναμική. Αυτή, ακριβώς, η εσωγλωσσική ευρωστία της ελληνικής λαλιάς φαίνεται, στίλβουσα και λάμπουσα, στην όμορφή μας ποίηση και στη γνήσια πεζογραφία μας.

ΝΠ, 01/06/2012

Greeklish: και η ελληνική μας γλώσσα σε κρίση;

Η αφορμή για τις παρακάτω σκέψεις ήταν μια ενδιαφέρουσα ιστορία επικοινωνίας! Τα τελευταία χρόνια, πριν αρχίσει ο Μάρτιος, πάνω από 500 φίλοι, γνωστοί και γνωστοί γνωστών παίρνουν ένα ενημερωτικό mail (εννοείται όχι spam) για την έναρξη της αρχικής φάσης του Πανελλήνιου Διαγωνισμού «ΛΥΣΙΑ» (www.lysias.gr). Το περιεχόμενό του ήταν γραμμένο δύο φορές, και στα ελληνικά και σε greeklish (όπως εδώ!). Σχεδόν άμεσα, μετά την αποστολή αυτή, παίρνω την παρακάτω απάντηση:

Ευχαριστούμε για την ενημέρωση.

Μου είναι όμως αδύνατο να μη ρωτήσω: γιατί toidiominimaakoloutheikaisegreeklish;? Θα ήθελα μια απάντηση… Ως ελληνίδα εκπαιδευτικός δε μπορώ να το αφήσω «ασχολίαστο» εάν δεν πάρω μια ικανοποιητική απάντηση. Για να είμαι απόλυτα ilikrinis ή eilhkrinhs ή eilikrinhs κλπ κλπ σκοπεύω να χρησιμοποιήσω τις απαντήσεις σας ή τη σιωπή σας στο δημόσιο σχολιασμό μου αν δε δικαιολογηθεί ικανοποιητικά αυτή η πράξη.

Αγαπώ και τιμώ όλες τις γλώσσες και νομίζω ότι αυτό οφείλουμε να μάθουμε και στα παιδιά μας. Κάθε γλώσσα «φέρει» έναν συγκεκριμένο και μοναδικό πολιτισμό.

Ολυμπία Αγαλιανού

Ήταν μια πολύ καλή ευκαιρία να ξεκαθαρίσω τις «σχέσεις» μου με τα πολυ-αγαπημένα μου greeklish! Πολύ συχνά χρειαζόταν να εξηγώ γιατί συνεχίζω να γράφω σε greeklish, παρόλες τις γνωστές, σε φίλους και συνεργάτες, «άριστες» σχέσεις μου με την ελληνική γλώσσα! Οπότε αφιέρωσα χρόνο για να δώσω μια ξεκάθαρη απάντηση. Η ανταλλαγή των μηνυμάτων που ακολούθησε ήταν εντυπωσιακή (αξίζει να παρακολουθήσετε όλες τις πτυχές της εδώ!). Ενδεικτικά αναφέρθηκα…

  • σε παλαιότερες εργασίες του Κοκόλη για τις «λέξεις-άπαξ»,
  • στον πρώτο ελληνικό «λεκτικό» αναλυτή (με το όνομα «Λεξιφάνης»/«Lexifanis», πριν 30 χρόνια),
  • στα 3 ευρέως χρησιμοποιούμενα ελληνικά «κωδικοποιημένα σύνολα χαρακτήρων»(8859-7, 1253, UTF-8) και τον οργανισμό ELOT,
  • στα διάφορα λειτουργικά συστήματα (π.χ. Windows, Mac, Linux) και τις εφαρμογές mail,
  • στις παραμέτρους κωδικοποίησης των ελληνικών χαρακτήρων κατά τη διαδικασία formatενός υπολογιστή…

και τέλος στους 3 βασικούς λόγους που συνεχίζω να τα χρησιμοποιώ (πιστεύοντας ακράδαντα ότι δεν έχει να φοβηθεί τίποτα η ελληνική γλώσσα, ακόμη και από την ευρύτατη χρήση τους…):

  1. ΤΑΧΥΤΗΤΑΣ: Γράφω τα μηνύματα σχεδόν στο μισό χρόνο (δεν χρειάζονται τόνοι και δεν χρειάζεται όταν έχεις ελληνικά/αγγλικά να αλλάζεις πληκτρολόγιο).
  2. ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑΣ: Δεν μπορώ να στέλνω mail με ορθογραφικά λάθη και στα greeklish δεν υπάρχει «ανορθογραφία», τα οποία εννοείται τα διορθώνω στα mailμε τα ελληνικά, αλλά απαιτεί και αυτό το χρόνο του…
  3. ΓΛΩΣΣΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ (αυτό είναι λίγο παράξενο και για τον αποστολέα αλλά και για τον αποδέκτη του μηνύματος): Οι ψυχολόγοι λένε π.χ. μην πηγαίνετε στη δουλειά σας πάντα από τον ίδιο δρόμο, αλλάζετε το δρομολόγιο για λόγους νοητικής άσκησης…

Μέσα από την επικοινωνία αυτή, οι παραπάνω λόγοι εμπλουτίστηκαν (!) και με μια νέα «ιδέα» από ένα παλιό προσφιλές παιδικό παιχνίδι, που με οδηγεί πλέον να θεωρώ τα greeklish ως τα νέα «μου» «κορακίστικα» και φυσικά το γεγονός ότι δίνουν την αφορμή για νέες γνωριμίες και «αντιπαραθέσεις» (έχοντας αποδεχτεί, ότι το επόμενο μήνυμα για το ΛΥΣΙΑ δεν θα περιέχει greeklish)! Αξίζει όμως να απομονώσω ένα σύντομο απόσπασμα, από την απάντηση της κας Αγαλιανού:

Μήπως αντί να καταργήσουμε την ορθογραφία, μέσω των greeklish, να επιστρέψουμε στους ελληνικούς χαρακτήρες προκειμένου να μάθουν τα παιδιά ορθογραφία; Τι μου λέτε; Να κρύψουμε το πρόβλημα; Καλύτερα ένα ορθογραφικό λάθος (τυχαία) παρά η κατάργηση της ορθογραφίας. Αυτό θα σήμαινε κατάργηση της  επιτομής της γλώσσας, της ετυμολογίας της λέξης, άρα κατάργηση του νοήματος, δηλαδή τη χρήση μιας γλώσσας χωρίς νόημα – ανόητης. Στα αγγλικά όλοι οι διορθωτές είναι άψογοι; δεν κάνετε λάθη καμιά φορά; Όσο η γλώσσα αποκτά νόημα, τόσο η σκέψη γίνεται ουσιαστικότερη και συνδέεται με περισσότερες παραμέτρους…

Επιπλέον σε μία άλλη εντελώς «τυχαία» συνάντηση (με όπως πάντα υπέροχη συζήτηση) που ακολούθησε στη συνέχεια, με τη Σχολική Σύμβουλο Φιλολόγων Β’ Αθήνας κα Αλεξοπούλου, μου υπέδειξε ότι το θέμα αυτό έχει και πτυχές που καν δεν τις είχα υποπτευθεί, από τον «ιωτακισμό» των αλεξανδρινών χρόνων (για απλοποίηση της γραφής με φωνητική ορθογραφία), την ανάγκη χρήσης επιστημονικής μεταγραφής των ελληνικών σε λατινικούς χαρακτήρες (με συγκεκριμένους κανόνες για τη δυνατότητα μελέτης των ελληνικών κειμένων αλλά και γραφής ονομάτων σε διαβατήρια – ταυτότητες) και συνεχίζοντας τη συζήτηση, με τον κο Παρίση (βλέπε και τη λατινοποίηση του τουρκικού αλφάβητου, με τη γλωσσική επανάσταση του Κεμάλ), πόσο σημαντική ήταν (και είναι;) η διαμάχη ιστορικής και φωνητικής ορθογραφίας τους νεότερους χρόνους…

Τι ωραίες που θα ήταν λοιπόν, διαθεματικές ερευνητικές εργασίες για τα αλφάβητα, που να ξεκινούν από τον Γουτεμβέργιο και την τυπογραφία (και γιατί όχι και παλαιότερα) και να φτάνουν μέχρι σήμερα (με την ψηφιακή απεικόνιση των διαφόρων αλφάβητων, το ιστορικό κωδικοποίησης χαρακτήρων, χαρακτηριστικά γραμματοσειρών κλπ) σε συνδυασμό με λαούς, τόπους, έθιμα, συμπεριφορές, έρευνες (γιατί αλήθεια οι νέοι γράφουν greeklish;), σχετιζόμενα πάντα με γλωσσικά θέματα…

Από το χαλκιδικό αλφάβητο και τον «ιωτακισμό» στα greeklish και τα νέα «διαδικτυακά» αλφάβητα…

ΓΚ, 29/02/2012

ΥΓ: Μια πολύ ενδιαφέρουσα ανταλλαγή απόψεων αλλά και πολλών πηγών στη συζήτηση με θέμα: «H γενιά των greeklish«
 
Και μετά από 9 μήνες…
 
Ελπίζω να διαφαίνεται από το παρόν άρθρο, ότι η «εμμονή» μου στα greeklish έχει να κάνει αποκλειστικά και μόνο με τα μικρά σύντομα μηνύματα της καθημερινότητάς μου. Έτσι λοιπόν, συνειδητοποίησα τελικά, ότι τα «δικά» μου greeklish δεν είναι παρά ένα σύντομο προφορικό μήνυμα σε μορφή κειμένου, το οποίο τα σημερινά συστήματα e-mail δεν το προβλέπουν ακόμη, ώστε να μπορεί γίνεται «ευκολόχρηστα» με το πάτημα ενός και μόνο κουμπιού…
 
Και χαίρομαι ιδιαιτέρως, που ανακάλυψα πριν λίγες μέρες και την πολύ ωραία σχετική προσπάθεια που γίνεται στο πλαίσιο της ερευνητικής εργασίας «Η Ελληνική Γλώσσα και το Διαδίκτυο» (από το πρώτο Λύκειο Ηγουμενίτσας)…