Αρχείο ετικέτας γνώση

5+ Μοντέλα Ψηφιακής Ικανότητας [Digital Competencies’ Models] για την εκπαίδευση του αιώνα μας…

O ψηφιακός γραμματισμός ή η ψηφιακή ικανότητα, θεωρείται πλέον δεσπόζον αντικείμενο μελέτης για τον σημερινό μας κόσμο με προέκταση το μέλλον, με πολλές και διαφορετικές πτυχές και ως «υποκατηγορία» των ικανοτήτων (που μελετήσαμε σε προηγούμενο άρθρο μας). Μάλιστα έχουμε διαφορετικούς όρους για να εκφράσουμε παρεμφερείς έννοιες (π.χ Jisc Project και Wikipedia), όπως π.χ.:

Η ψηφιακή ικανότητα (όπως ορίζεται στο Ευρωπαϊκό Πλαίσιο 2006) περιλαμβάνει τη χρήση της Τεχνολογίας της Κοινωνίας της Πληροφορίας για την εργασία, τη ψυχαγωγία και την επικοινωνία, με αυτοπεποίθηση και κριτικό πνεύμα. Υποστηρίζεται από τις βασικές δεξιότητες ΤΠΕ: χρήση υπολογιστικών συσκευών για την ανάκτηση, την αξιολόγηση, την αποθήκευση, την παραγωγή, την παρουσίαση και την ανταλλαγή πληροφοριών και για την επικοινωνία και τη συμμετοχή σε δίκτυα συνεργασίας μέσω του διαδικτύου.

digital

Άλλοι ορισμοί αναφέρονται σε δεξιότητες κριτικής πλοήγησης, αξιολόγησης, επεξεργασίας και δημιουργίας πληροφοριών, χρησιμοποιώντας ένα εύρος ψηφιακών τεχνολογιών, με δυνατότητες επικοινωνίας, συνεργασίας και διαμοίρασης ψηφιακού υλικού.

Έχουν προταθεί πολλά μοντέλα ψηφιακών δεξιοτήτων και ψηφιακού γραμματισμού, από τα οποία επιλέγουμε 5 (χωρίς να υπάρχει στόχος εξαντλητικής επισκόπησής τους).

Με έναυσμα την Αναθεωρημένη Ταξινομία του Bloom (Anderson & Krathwohl, 2001), έχουν παραχθεί πολλές ενδιαφέρουσες ψηφιακές ταξινομίες, οι οποίες συνδέουν άμεσα τα γνωσιακά επίπεδα (cognitive levels) και τα αντίστοιχα ρήματα ενέργειας (action verbs), με δραστηριότητες (activities) των παιδιών και αντίστοιχες εφαρμογές τους σε υπολογιστικές συσκευές (apps). Ένα από αυτά, με πολλές μάλιστα μεταφράσεις σε διάφορες γλώσσες είναι το παρακάτω Padagogy Wheel το οποίο συσχετίζεται και με το μοντέλο SAMR.

padagogy-wheel_v4-1

Στην τεκμηριωμένη παρουσίαση του Doug Belshaw «Τhe Essential Elements of Digital Literacies» διατυπώνεται μια διαφορετική προσέγγιση, με τα παρακάτω «8C’s» του ψηφιακού γραμματισμού:

  • Πολιτιστικό (cultural)
  • Γνωστικό (cognitive)
  • Εποικοδομητικό (constructive)
  • Επικοινωνιακό (communicative)
  • Σίγουρο (confident)
  • Δημιουργικό (creative)
  • Κριτικό (critical)
  • Αστικό (civic)

8cs

Ο βρετανικός οργανισμός Jisc, μέσα από πολλά έργα που έχει αναπτύξει, προσδιορίζει τα «Seven elements of the digital literacies» του σχήματος, σύμφωνα με τον οδηγό «Developing digital literacies» (JISC-infoNet 2014):jiscΤο 1ο εξάμηνο του 2016 εμφανίζονται σχεδόν παράλληλα δύο νέα πολύ ενδιαφέροντα μοντέλα.

Το πρώτο δίνει μια ευρεία διάσταση στις ψηφιακές δεξιότητες οι οποίες μετεξελίσσονται πλέον σε Ψηφιακή Ευφυΐα (Digital Intelligence – DQ), με συστατικά γνώσεων, δεξιοτήτων και αξιών, και σύμφωνα με τα οποία προσδιορίζονται 8 digital skills we must teach our children. Εδώ οι δεξιότητες ορίζονται με τον «κλασικό» τρόπο των αφηρημένων ουσιαστικών.

dqΤο δεύτερο είναι η εξέλιξη, από το 1998 μέχρι σήμερα, 3 σημαντικών ορόσημων του διεθνώς αναγνωρισμένου οργανισμού ISTE (International Society for Technology in Education), ο οποίος θέτει νέα «Standards for Students» τα οποία επαναπροσδιορίζουν τη μάθηση στον νέο ψηφιακό κόσμο (Redefining learning in a technology-driven world). Το μοντέλο περιγράφει 7 διακριτούς αλλά διασυνδεόμενους ρόλους για τον σπουδαστή του 21ου αιώνα (αλλάζοντας την κλασική ταξινομία των αφηρημένων ουσιαστικών αλλά και των ρημάτων ενέργειας της νέας ταξινομίας του Bloom).iste-standards-header-circleΟι εργασίες, οι αναφορές και τα μοντέλα του ψηφιακού γραμματισμού είναι πολυάριθμα και διατρέχουν ένα ευρύτατο φάσμα θεματολογίας και δημιουργικότητας. Κλείνοντας την ελάχιστη αυτή αναφορά, ως «έξοδος» για περαιτέρω μελέτη και προβληματισμό, αναφέρουμε ενδεικτικά τα: «63 Things Every Student Should Know in a Digital World» – «Jisc Case Studies» – «A Pedagogical Model for the use of iPads for Learning» (κυρίως για το συνδυασμό 4 μοντέλων και την αντιστοίχισή τους με apps) – UNESCO «ICT Standards for Teachers» (2008) & «ICT Competency Framework for Teachers» (2011), European e-Competence Framework (from ICT business) και το «δικό» μας, για παιδιά, «Άνοιξε Σουσάμι» (για το οποίο θα αφιερώσουμε ειδικό άρθρο).

ΓΚ, 30/11/2016

Save

Save

Save

Advertisements

5+ Μοντέλα Ικανοτήτων [Competencies’ Models] για την εκπαίδευση του αιώνα μας…

Μία από τις σημαντικότερες σημερινές τάσεις είναι η μετάβαση από τα παραδοσιακά αναλυτικά προγράμματα που βασίζονται κυρίως στις γνώσεις που πρέπει να «αποκτηθούν» (οικοδομηθούν) δια βίου, στις ικανότητες που πρέπει να καλλιεργηθούν, οπότε και μιλάμε για «Εκπαίδευση βασισμένη σε Ικανότητες» (Competency-based Education).

Τα δεδομένα οδηγούν στην πληροφορία, ως το αποτέλεσμα της επεξεργασίας τους, οι πληροφορίες οδηγούν στις γνώσεις, και οι γνώσεις εμπεριέχονται στις ικανότητες (όπως ενδεικτικά αναφέρεται στο Οργανώνω και Αναγνωρίζω Δομές…). Για την ορολογία του παρόντος, θα θεωρήσουμε ότι οι ικανότητες είναι ο συνδυασμός γνώσεων, δεξιοτήτων και αξιών-στάσεων (competences = knowledge + skills + attitudes, όπως ορίζονται στο European Reference Framework).d-i-c

Έχουν προταθεί μέχρι σήμερα πολλά Μοντέλα Ικανοτήτων (Competencies’ Models). Θα εστιάσουμε σε 5 μοντέλα με διαφορετικές προσεγγίσεις, μέσα από τα οποία αναδύεται η λεγόμενη «αλλαγή παραδείγματος» (shift paradigm) στη σταδιακή μετάβασή μας σε έναν δεσπόζοντα ψηφιακό κόσμο, ο οποίος επηρεάζει τις καθημερινές δραστηριότητες όλων μας.

Από τους πρώτους οργανισμούς που προώθησαν την ιδέα των δεξιοτήτων του 21ου αιώνα, με συνεχή και παγκόσμια εμβέλεια, ήταν ο Οργανισμός P21 (ιδρύθηκε το 2002). Στο εμβληματικό σχήμα τού P21 οι δεξιότητες («skills», με την ευρύτερη έννοια των «competences») χωρίζονται σε 4 μεγάλες κατηγορίες (όπως αναλύεται στο P21’s Framework for 21st Century Learning):

p21

Α. Βασικά Θέματα 21ου αιώνα (Key Subjects & 21st Century Themes – 3Rs)

Β. Δεξιότητες Μάθησης και Καινοτομίας (Learning & Innovation Skills – 4Cs)

  • Δημιουργικότητα και Καινοτομία (Creativity & Innovation)
  • Κριτική Σκέψη και Επίλυση Προβλημάτων (Critical Thinking & Problem Solving)
  • Επικοινωνία και Συνεργασία (Communication & Collaboration)

Γ. Δεξιότητες Πληροφορίας, Μέσων και Τεχνολογίας (Information, Media & Technology Skills)

  • Γραμματισμός πληροφορίας
  • Γραμματισμός ψηφιακών μέσων
  • Γραμματισμός ΤΠΕ

Δ. Δεξιότητες Ζωής και Καριέρας (Life & Career Skills)

Παράλληλα, είχε προταθεί το «Μοντέλο των Πολυγραμματισμών» (Multiliteracies Model από τη διακεκριμένη Ελληνίδα M. Kalantzis και τον B. Cope), το οποίο τεκμηριώνεται με βάση τις εργασίες τους στη «Νέα Μάθηση» (New Learning, και στα ελληνικά, αλλά και το ενδιαφέρον άρθρο The Teacher as Designer: pedagogy in the new media age).

multiliteraciesΤo Ευρωπαϊκό Πλαίσιο (τέλος 2006) πάνω στο οποίο βασίστηκαν πολλές προτεραιότητες των Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων, ορίζει τις 8 ικανότητες της δια βίου μάθησης (ως γνώσεις, δεξιότητες και αξίες-στάσεις) και οι οποίες αποτυπώνονται στο παρακάτω σχήμα. Ενδιαφέρον έχει και σχετική έκδοση του e-Twinning, από τις μεγαλύτερες πρωτοβουλίες για τα ευρωπαϊκά σχολεία: Developing pupil competences through eTwinning.

european-frΣτη δεύτερη έκδοση του ICT Competency Framework for Teachers (2011), η UNESCO επιχειρεί να συνδέσει την εκπαιδευτική πολιτική με την οικονομική ανάπτυξη,  στηρίζοντας το πρότυπό της σε 3 βασικούς άξονες, κάθε ένας από τους οποίους έχει 6 συνιστώσες (δηλαδή ένα μοντέλο 3×6):

unesco

  1. Technology Literacy
  2. Knowledge Deepening
  3. Knowledge Creation

Μια νεότερη προσέγγιση, από το World Economic Forum, εστιάζει στην Κοινωνική και Συναισθηματική Μάθηση μέσω της Τεχνολογίας (Social and Emotional Learning [SEL] Through Technology). Το προτεινόμενο μοντέλο είναι το παρακάτω, πρώτο από τα 5 βασικά σχήματα που αναφέρονται στο μέλλον της Εκπαίδευσης (5 charts that explain the future of education).

wef Υπάρχουν πολλές άλλες προσεγγίσεις, από τις οποίες ενδεικτικά αναφέρουμε τα: Deep Learning Competencies: 6C’s, τα 3Rs x 7C’s και τον «Παγκόσμιο Χάρτη Ικανοτήτων» (Global Competency Map).

 ΓΚ 31/10/2016

Save

Save

Save

Save

Save

Η περιπέτεια της γραφής: Το τότε και το τώρα

Του Νικήτα Παρίση

Είναι νοσηρός ρομαντισμός, λένε πολλοί, να γυρίζεις συνεχώς στα χρόνια που πέρασαν. Είναι σαν να αρνιέσαι το παρόν ή να μην έχεις όνειρα και ωραίες προοπτικές για το μέλλον.

Πολλές φορές, βέβαια, ένα καχεκτικό και άνυδρο παρόν σε παρακινεί το ίδιο να γυρίζεις πίσω στα όσα έζησες κάποτε και τώρα τα νιώθεις ως αγαπημένες ή, καμιά φορά, και ως βελούδινες μνήμες. Η καχεξία, λοιπόν, του παρόντος τρέφει τη νοσταλγία για το παλιό ή, στην καλύτερη περίπτωση, τα σχέδια και τα όνειρα για το μέλλον.

Περισσότερο θυμούνται και νοσταλγούν οι πιο παλιές γενιές. Είναι που ζουν πιο πολύ με τη μνήμη και λιγότερο με τη δράση ή, έστω, με το στοχασμό. Λιγοστεύει, μέρα τη μέρα, το μέλλον γι’ αυτούς αλλά πίσω τους έχουν ένα ολόγιομο παρελθόν. Το μέλλον για τις παλιές γενιές είναι λειψό φεγγάρι σε φθίνουσα πορεία.

ProoimioIlias

Χειρόγραφος κώδικας του Προοιμίου της Ιλιάδας

Ο παππούς μας προχθές θυμήθηκε τα χρόνια του Δημοτικού. Και τι δε μάθαιναν τότε τα παιδιά! Η γραφή, σε τριχάρακο τετράδιο, ήταν μια όμορφη και γοητευτική περιπέτεια. Τα πρώτα χρόνια με μολύβι, απαραιτήτως faber, καλοξυσμένο με ολοκαίνουρια ξύστρα. Κι ύστερα ερχόταν η μεγάλη στιγμή!

Η μεγάλη στιγμή ερχόταν την ώρα που τα παιδιά αγόραζαν την ειδική πένα -χ τη λέγανε-, για να ασκηθούν στη δεξιότητα της καλλιγραφίας, της όμορφης γεωμετρημένης γραφής, που το κάθε γράμμα αποτελούσε αισθητικό γεγονός. Αγόραζαν, ακόμη, τα παιδιά τότε μελανοδοχείο, γομολάστιχα διπλής χρήσης και το περίφημο στυπόχαρτο, μαζί βέβαια με το απαραίτητο τετράδιο καλλιγραφίας.

Αυτά ήταν όλα και όλα τα μέσα και τα εργαλεία για την αισθητική της γραφής. Δεν ήταν μαθησιακός σχολαστικισμός ούτε αργή και πολύ βραδεία διαδικασία μάθησης. Ήταν, αντίθετα, θητεία στο ωραίο, στην ομορφιά, στο να καταστεί η κατάκτηση μιας δεξιότητας πραγμάτωση του ωραίου

Πόσο, αλήθεια, διαφορετικό το σήμερα! Τα σύγχρονα παιδιά δεν ξέρουν τι είναι η πένα. Δεν έχουν δει μελανοδοχείο. Αγνοούν το στυπόχαρτο. Δεν ξέρουν να κρατήσουν σωστά ένα στυλό, να γράψουν ένα ωραίο καλλιγραφημένο σημείωμα! Τα παιδιά αυτά, εθισμένα εντελώς στην άνεση την ευκολία και την ταχύτητα γραφής στον υπολογιστή, δεν αποκλείεται στο μέλλον να ξεχάσουν εντελώς την τέχνη και την ομορφιά της χειρόγραφης γραφής. Να αποβάλουν δηλαδή εντελώς μια δεξιότητα, που δεν παύει να αποτελεί πολλαπλή άσκηση.

Κι όμως, τα νέα παιδιά έχουν εκπλήσσουσες δεξιότητες στα δάχτυλα. Είναι η γενιά που έχει αποθεώσει τη δεξιοτεχνία των δακτύλων: στα πλήκτρα του υπολογιστή, στο χειρισμό του tablet, στα λεπτεπίλεπτα τηλέφωνα αφής, στα δύσκολα ηλεκτρονικά παιχνίδια. Είναι η γενιά που κάθε μέρα μελωδεί τη «συμφωνία» των δέκα δακτύλων. Τα βλέπεις και τα θαυμάζεις!

Ταυτόχρονα, όμως, νιώθεις και μια παράξενη λύπη. Αυτά τα παιδιά ουσιαστικά δεν κατέχουν, σε άριστο επίπεδο, την τέχνη της χειρόγραφης γραφής. Πάσχουν δηλαδή από ένα είδος ιδιότυπης «χειρογραφικής αναπηρίας». Ακόμη και την ορθογραφία των λέξεων δεν τη μαθαίνουν μέσα απ’ τη Γραμματική. Την εμπιστεύονται στον αυτόματο διορθωτικό μηχανισμό του υπολογιστή.

Δε θα είναι κρίμα μια τόσο προικισμένη γενιά να ξεχάσει ίσως στο μέλλον την τέχνη της γραφής πάνω στο άσπρο χαρτί; Λέτε αυτή η γενιά να εγγράψει στην ιστορία το θάνατο της χειρόγραφης γραφής;

Δε θα ήθελα να τα πιστέψω. Το αρνούμαι και το βγάζω απ’ τη σκέψη μου!

ΝΠ, 10/2/2016

Το σύγχρονο θαύμα: Ο πληθωρισμός της γνώσης και της πληροφορίας

του Νικήτα Παρίση

Είμαστε οι «νεόπλουτοι» της γνώσης. Παράλληλα, «πάσχουμε» από έναν πολύ δυσκολοχείριστο πληθωρισμό πληροφορίας. Οπουδήποτε και αν βρίσκεται κανείς σήμερα, μπορεί να έχει άμεση, γρήγορη και εύκολή πρόσβαση στη γνώση και την πληροφορία. Και όλη αυτή η άμεση προσβασιμότητα προσφέρεται αφειδώς και αδαπάνως από τα επιτεύγματα και τις δυνατότητες που προσφέρει ο σύγχρονος ψηφιακός πολιτισμός. Αυτή, ακριβώς, είναι η νέα πραγματικότητα: ζούμε πλέον στον αιώνα του ψηφιακού πολιτισμού. Δηλαδή στο σύγχρονο σχεδόν απίστευτο θαύμα!

Πηγαίνοντας τρεις τέσσερις δεκαετίες πίσω στο χρόνο, θα βρεθούμε, αντιθετικά με το τώρα, σε μια κατάσταση όχι, βέβαια, γνωσιακής πενίας αλλά σε πολύ κλειστούς ορίζοντες. Μόνη σχεδόν πηγή της γνώσης και της πληροφορίας ο πολύμορφος, βέβαια, και συνήθως γοητευτικός έντυπος λόγος. Και ο τρόπος άντλησης της πληροφορίας μονοδιάστατος: η ανάγνωση των γραμμικών κειμένων.

Η διαφορά ανάμεσα στο τότε και το τώρα, ειδικά για τη Ελλάδα, φαίνεται έκδηλα από ένα «γεγονός», που κινείται ανάμεσα στην αλήθεια της ελληνικής πραγματικότητας και το ιστορικό ανέκδοτο. Συγκεκριμένα, λέγεται το εξής:

Όταν στη δεκαετία του ’20 ανακηρύχθηκε το 1924 η πρώτη Ελληνική Δημοκρατία, ο τότε ολοκληρωτικά απομονωμένος Αη-Στράτης, αγνοώντας την πολιτειακή αλλαγή, εξακολουθούσε τις Κυριακές στην εκκλησία να ψάλλει το «Πολυχρόνιον, Κύριε, φύλαττε τον Βασιλέα ημών…». Μέχρι που τους ενημέρωσε τους αγαθούς νησιώτες κάποιος, περαστικός με το καράβι του, καπετάνιος!

Κι αν ακόμη το γεγονός ανήκει στην ιστορική ανεκδοτολογία, εκφράζει πολύ εύγλωττα το τότε, ως κατάσταση ακραίας πληροφοριακής πενίας, καθώς και παντελή έλλειψη προσβασιμότητας στο καινούριο, ως είδηση-πληροφορία, ή στη χειρότερη περίπτωση, δηλώνεται με τρομακτική αμεσότητα ο αυτοεγκλεισμός μας στο σκοτάδι της άγνοιας.

Σύμφωνα με το Infographic, το 2013, το άρθρο αυτό που δημοσιεύουμε θα ήταν 1 από τα 347 που θα ανέβαιναν στο WordPress σε ένα λεπτό! Το 2014, αντίστοιχα, ο αριθμός των άρθρων έφτασε τα 1800!
Σύμφωνα με το Infographic, το 2013, το άρθρο αυτό που δημοσιεύουμε θα ήταν 1 από τα 347 που θα ανέβαιναν στο WordPress σε ένα λεπτό! Το 2014, αντίστοιχα, ο αριθμός των άρθρων έφτασε τα 1800!

Απ’ το σκοτάδι, λοιπόν, της άγνοιας, έχουμε περάσει στο εκτυφλωτικό φως. Ακριβώς! Πρόκειται για εκτυφλωτικό φως. Όντως, η πληθωρική πληροφορία, ο σημερινός καταιγιστικός ρυθμός του πολιτισμού της εικόνας και η λειτουργία πολλών πηγών γνώσης και πληροφορίας, όλα αυτά λειτουργούν ζαλιστικά. Ο σύγχρονος άνθρωπος, ο εξοικειωμένος με τη σύγχρονη ψηφιακή τεχνολογία, γίνεται, σε κάθε λεπτό της ζωής του, δέκτης ενός τεράστιου όγκου πληροφοριών, που σχεδόν αδυνατεί να παρακολουθήσει τις λεπτομέρειες προσεκτικά, δεν μπορεί να τις οργανώσει και ταξινομήσει μέσα του, κι ακόμη είναι πολύ δύσκολο να τις προσλάβει επιλεκτικά και, κυρίως, εκλεκτικά. Κάποιες, μάλιστα, φορές ο σύγχρονος άνθρωπος, μην μπορώντας να ενορχηστρώσει μέσα του την αφθονία και τον όγκο των πολλαπλών εισροών, βουλιάζει αμήχανα μέσα στον πληθωρικό του πλούτο.

Γίνεται έτσι αυτόνόητο ότι η έννοια της παγκοσμιοποίησης δε λειτουργεί μόνο στο επίπεδο των ποικίλων οικονομικών συναλλαγών και αλληλοεπιδράσεων. Ο ψηφιακός πολιτισμός είναι ίσως η πιο εμπράγματη διαβεβαίωση της πολιτιστικής παγκοσμιοποίησης. Όλα τα πολιτιστικά δεδομένα, όπου γης, είναι πλέον ανοιχτά, προσιτά και προσφερόμενα. Η οθόνη του υπολογιστή, η μικρή οθόνη των tablets, ή και η ακόμη μικρότερη των έξυπνων τηλεφώνων, όλα αυτά γίνονται θαυμαστικές επιφάνειες συσσωρευμένου πολιτισμού. Αυτές οι επιφάνειες, με σωστή και λελογισμένη χρήση, προκαλούν και δημιουργούν την ευφροσύνη της όρασης, της ακοής, της σκέψης και του συναισθήματος.

Αυτό, ακριβώς, είναι το σύγχρονο και σχεδόν απίστευτο θαύμα του αιώνα μας!

ΝΠ, 20/5/2015

Χαρτογραφώντας το Φωτόδεντρο για την Ημέρα της Γης…

Μια νέα, ολοκληρωμένη απόπειρα «χαρτογράφησης» του Φωτόδεντρου, του ελληνικού αποθετηρίου με τα ψηφιακά μαθησιακά αντικείμενα, στάθηκε η αφορμή γι’ αυτό το τρίτο αφιέρωμα στη φετινή Ημέρα της Γης στις 22/4 (με πρώτο 216 δισδιάστατοι και τρισδιάστατοι χάρτες… για το Earth Day 2013, δεύτερο Ταξιδεύοντας με τη Γη μας… για το Earth Day 2014 και έναυσμα Για 200 χρόνια κατακτούσαμε τη Φύση. Τώρα, τη χτυπάμε μέχρι θανάτου. 20 αποφθέγματα ‘φόρος τιμής’)

Ας δούμε όμως πρώτα, όπως συνηθίζουμε άλλωστε, τη σημασία που δίνουν τα λεξικά στον όρο (η οποία στα αγγλικά συνήθως αποδίδεται με τη λέξη mapping). Η λακωνικότητα της ερμηνείας, από το Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής, «χαρτογραφώ: συντάσσω και σχεδιάζω γεωγραφικούς χάρτες» μας οδηγεί και σε άλλες αναζητήσεις…

  • τοποθετώ σε γεωγραφική παράσταση δεδομένα από διαφορετικές επιστήμες για να δείξω σε ποιες γεωγραφικές περιοχές απαντούν ορισμένα φαινόμενα (Λεξικό Κριαρά),
  • εντάσσω στα δεδομένα γεωγραφικού χάρτη τα φαινόμενα που απαντούν σε κάθε περιοχή, όπως τα εντοπίζει και τα κατατάσσει μια επιστήμη (Λεξικό Μπαμπινιώτη).

Πέρα όμως από την κυριολεκτική σημασία της λέξης, υπάρχει και η μεταφορική. Χαρτογραφώντας αυτό που δεν είναι για όλους συγκεκριμένο, ορατό και απτό… το καθιστώ από ρευστό, συγκεκριμένο, από μη ορατό, ορατό, από συγκεχυμένο, απόλυτα απτό (Ν. Παρίσης). Και εδώ είναι η πρότασή μας, να δούμε τη χαρτογράφηση και ως μία αφήγηση, οποιουδήποτε οδοιπορικού, με μικρούς ή μεγάλους όμως διαδραστικούς σταθμούς, δηλαδή links με apps (όπως είχε αρχικά αναφερθεί και στο άρθρο του 2013)…

Xartografontas

Αναρίθμητα τα παραδείγματα, και κυριολεκτικής – μεταφορικής χαρτογράφησης, αλλά και στατικής – δυναμικής, με την έννοια των παραμέτρων ή της αλληλεπίδρασης με τον χρήστη. Ενδεικτικά θα αναφερθούμε στις παρακάτω 4 απλές κατηγορίες χαρτογράφησης (καθώς η ταξινομία της και η αναφορά σε συνθετότερες χαρτογραφήσεις, ξεφεύγει από τον σκοπό του παρόντος άρθρου):

1. Χαρτογράφηση Χώρου…

Το απόλυτο εργαλείο χαρτογράφησης είναι φυσικά το Google EarthMaps, με τις διάφορες εφαρμογές του (π.χ. Street View, Sky, Gallery, 3D Imagery, Classroom Resources κλπ). Εδώ μπορούμε να κάνουμε κάθε μορφής πλοήγηση – διάδραση σε δισδιάστατους και τρισδιάστατους χάρτες, με οποιασδήποτε μορφής εμπεριεχόμενο υλικό (π.χ. ιστορικοί χάρτες, παλιοί χάρτες, «χαρτογράφηση ανισοτήτων», μικρόκοσμοι γεωγραφίας κλπ).

Το Φωτόδεντρο πέρα από τη μεγάλη Συλλογή με Πολυχάρτες, η οποία περιέχει και 216 πρωτογενείς χάρτες υψηλής ανάλυσης, έχει πολλές εφαρμογές που αξιοποιούν το Google Earth και έχουν την κωδική ονομασία Geocoder. Η παρακάτω εικόνα είναι μια χαρτογράφηση του ουρανού από το «Sky Map» (για κινητά – ταμπλέτες, δυνατότητα που έχουν και άλλες αντίστοιχες εφαρμογές, όπως Stellarium, Solar Scope System κλπ).

Sky-Map

2. Field Trips…

Μία πιο στοχευμένη χαρτογράφηση είναι να αποτυπώσουμε μια πορεία πάνω σε έναν χάρτη με ποικίλες πληροφορίες, όπως στο παρακάτω σχήμα τα Ταξίδια του James Cook, μία από τις εφαρμογές που έχει το Φωτόδεντρο, ή να πλοηγούμαστε στην εικονική διαδρομή ενός χώρου, όχι απαραίτητα πάντα με ένα χάρτη (π.χ. Louvre Online Tours, Nasa VFT, ή άλλα Virtual Field Trips).

James_Cook

3. Χαρτογράφηση Εννοιών

Για τους εννοιολογικούς ή νοητικούς χάρτες (concept ή mind maps) υπάρχει πολύ εκτενής… διαδικτυογραφία και δυνατότητα αξιοποίησής τους στην εκπαιδευτική διαδικασία (υλικό με πολλά «revised» υπάρχει στο elenaell mindmaps). Το Φωτόδεντρο, έχει τον «Εννοιολογικό Χάρτη» ως κριτήριο επιλογής «Τύπου Αντικειμένου» (η αναζήτησή του στις 30/4/2015 εντόπισε 62 μαθησιακά αντικείμενα στα 7000+, ένα από τα οποία είναι και το παρακάτω, Η φύση είναι το σπίτι μας).

Mindmap

4. Infographics

Άλλη μια σχετικά πρόσφατη αχανής και πολύ πιο ευρεία κατηγορία χαρτογράφησης, είναι τα λεγόμενα Infographics, τα οποία συνιστούν μια οπτικοποιημένη αναπαράσταση πληροφοριών ή/και δεδομένων… Εδώ αρκούμαστε σε αναφορές, όπως το Blooming Αpps Ιnfographic του σχήματος, οι Εκπαιδευτικές Εφαρμογές για iPad & Android και το απίστευτο υλικό που μπορεί εύκολα να βρεθεί σε Boards του Pinterest

Blooming_Apps

Η προτεινόμενη περιεκτική Χαρτογράφηση του Φωτόδεντρου, εστιάζοντας στη Γεωγραφία και τη Μελέτη Περιβάλλοντος, παρουσιάζεται στις παρακάτω 20 διαφάνειες, με αφορμή εισήγηση στο «Επιμορφωτικό σεμινάριο για την ανάδειξη και προβολή καλών πρακτικών αξιοποίησης ψηφιακού περιεχομένου» (Δευτέρα 16/2/2015, 3ο Γυμνάσιο Κηφισιάς).

Μια πρόταση, που απορρέει από τις παραπάνω ιδέες, μπορεί να είναι ένα παιχνίδι θησαυρού, βασισμένο σε μιαν αφήγηση η οποία να περιέχει διασυνδέσεις (links) προς διαδραστικά ή μη μαθησιακά αντικείμενα του Φωτόδεντρου και όχι μόνο… Τα παιδιά, στο πλαίσιο εκπαιδευτικών πρακτικών, θα μπορούσαν να είναι και παίκτες και ερευνητές και δημιουργοί ενός τέτοιου παιχνιδιού…

Γ. Κωτσάνης, Ε. Σπυράτου, 30/4/2015

(Αναδημοσίευση από το Γεωδρόμιο)

Σημειώσεις…

Ενδεικτικό πρόσθετο υλικό μπορεί να αντληθεί και από τις παρακάτω πηγές…

Ο οπτικός μας πολιτισμός… άλλοτε και τώρα

του Νικήτα Παρίση

Μέσα μας υπάρχουν άπειρα και ποικίλα στοιχεία. Εικόνες που κάποτε μας μάγεψαν. Πρόσωπα που τα λατρέψαμε με ένταση πάθους ή με ποιητική αβρότητα. Τόποι και τοπία που αγαπήσαμε και μένουν ακόμα ζωντανά μέσα μας. Στιγμές και μνήμες που συνιστούν τις εξέχουσες προεξοχές της ζωής μας. Φωνές και ήχοι που μας συγκίνησαν. Βέβαια, υπάρχουν και γκρίζες ώρες και μελανές στιγμές κι ακόμη ματωμένα και τεντωμένα 24ωρα.

Όλα, πάντως, αυτά που πρόχειρα και μάλλον ενδεικτικά συναριθμήσαμε, συνιστούν τον εσωτερικό μας πλούτο, φωτεινό και γκρίζο. Ασφαλώς και τα συνυπολογίζουμε όλα. Τις ευφρόσυνες και τις χαρίεσσες στιγμές της ζωής μας, αλλά και τις αιματηρές γρατσουνιές, τα ανεξίτηλα σημάδια και τις βαθιές ρυτιδώσεις, που άφησε πάνω μας η σκληρή κόψη της ζωής. Όλα μαζί, και τα γελαστά και τα αγέλαστα τοπία του βίου μας, συνθέτουν την εσωτερική μας ταυτότητα, τον μέσα μας πολιτισμό ή, ακόμη, και τις αθέατες όψεις του εαυτού μας.

Φωτογραφία: Θ. Δεληγιάννης
Φωτογραφία: Θ. Δεληγιάννης

Ο Καζαντζάκης, στη λογοτεχνική του περισσότερο «φιλοσοφία», όλον αυτόν τον μέσα μας πλούτο τον απέδιδε στις πέντε αισθήσεις μας. Είναι οι πόρτες, έλεγε. Από αυτές τις πόρτες εισβάλλουν όλα μέσα μας και ευφραίνουν την ψυχή μας. Όμορφες εικόνες, μαγικά και μαγεύοντα πρόσωπα, ζαλιστικά και αναστατωτικά αρώματα. Και, φυσικά, και άλλα πολλά: δειλινά χρώματα, γλυκό φύσημα του αέρα τα μεσημέρια του Αυγούστου, η ποίηση της μουσικής, το πρωινό τραγούδι των πουλιών στη νησιώτικη στέγη μας. Η αίσθηση μιας βελούδινης και ομιλούσας αφής. Πληθωρισμός δηλαδή και αφθονία εσωτερικού πλούτου.

Τώρα όμως, καθώς γράφω αυτές τις γραμμές, σκέφτομαι κάτι που το πρωτοδιάβασα στα χρόνια της πρώτης μου νεότητας: από όλα τα πλούτη που είναι μέσα μας αποθησαυρισμένα, ένα πολύ μεγάλο ποσοστό, πάνω από 60 – 65%, ανήκει και το χρωστάμε στην όρασή μας. Είναι, φαίνεται, η βασιλεύουσα αίσθηση. Εξέχει και προέχει, κυρίαρχη και πρυτανεύουσα.

Μα και τώρα, με την όμορφη εμπειρία και τη γλυκιά οδοιπορία μιας ζωής, στο κορυφαίο σημείο και στην ακμή της βαθιάς ωριμότητας, το δέχομαι, χωρίς επιφυλάξεις, αυτό το αξίωμα: η όραση είναι η κυρίαρχη και η κυριαρχούσα αίσθηση. Εύκολο, επομένως, και μάλλον αυτονόητο το συμπέρασμα: ο πλούτος και ο πολιτισμός της ψυχής μας, πολύμορφος και πολύπτυχος, στον μεγάλο του όγκο, είναι οπτικός. Πολιτισμός δηλαδή της όρασης.

Βέβαια, η προηγούμενη γενιά, συγκριτικά με την τωρινή, είτε η τελευταία ζει την αμεριμνησία της παιδικής ηλικίας, είτε την έκρηξη της εφηβείας ή, ακόμη, την πρώτη μεταεφηβική της ωριμότητα, απέχει έτη φωτός. Συγκρινόμενες, λοιπόν, οι δύο γενιές έχουν πολύ διαφορετικές αποχρώσεις χαρακτηριστικών, διαφορετικά νοήματα ζωής, άλλες συντεταγμένες γνώσεων και εντελώς διαφορετική ποιότητα εικόνων στον οπτικό τους πολιτισμό. Η προηγούμενη γενιά συνάθροιζε εικόνες από τη ζώσα πραγματικότητα και από τη μαγεύουσα τελειότητα του φυσικού κόσμου. Θα μιλούσαμε δηλαδή για ένα «φυσικό» οπτικό πολιτισμό.Αντίθετα, η τωρινή γενιά είναι εγκλωβισμένη σε μιαν άλλη πραγματικότητα. Έχει, βέβαια, αυτή η πραγματικότητα τη δική της μαγεία, αλλά είναι μη φυσική. Είναι τεχνητή ή, όπως έχουμε πλέον συνηθίσει να την ονομάζουμε, είναι ψηφιακή. Θα μπορούσαμε, επομένως, να βεβαιώσουμε ότι οι νέες γενιές ζουν και κινούνται σε έναν διαφορετικό οπτικό πολιτισμό. Ζουν δηλαδή σε άλλον κόσμο, που τώρα πλέον είναι συμπληρωματικός του πραγματικού. Μπορούμε να το πούμε και διαφορετικά: ζουν σε έναν «κόσμο» που είναι έξω από τον κόσμο.

Φωτογραφία: Θ. Δεληγιάννης
Φωτογραφία: Θ. Δεληγιάννης

Ασφαλώς και μπορεί αυτός ο κόσμος να ανοίγει εύκολες και πολλές προσβάσεις σε ποικίλες αναζητήσεις, καθώς και σε μια πιο συναρπαστική αποκάλυψη της γνώσης. Χρειάζεται όμως να ξέρουμε να κάνουμε σωστές αναζητήσεις και να κατέχουμε την ερευνητική τεχνική, συνδυασμένη πάντα με μιαν αναγκαία επιλεκτικότητα και με μια λεπταίσθητη εκλεκτικότητα.

Πάντως, παρ’ όλα τα όσα μας προσφέρει ο ψηφιακός πολιτισμός, ουσιαστικά και ουσιώδη, οι σύγχρονες γενιές, και ιδιαίτερα τα παιδιά, ζουν σε μια κατάσταση ένδειας και εσωτερικής πενίας. Πάσχουν από έλλειψη και σχεδόν από μια ολική απουσία φυσικών εικόνων. Γι’ αυτό και δεν μας εκπλήσσει που τα σύγχρονα παιδιά των μεγάλων αστικών κέντρων αγνοούν και δεν αναγνωρίζουν ακόμη και την αγελάδα. Αυτό, ακριβώς, είναι και το πρόβλημα της εποχής μας: έχουμε την πηγή της γνώσης μέσα στο σπίτι μας, τη διαδικτυακή δηλαδή γνωσιακή αφθονία, αλλά πάσχουμε από τη μέγιστη ένδεια: μας λείπει ο οπτικός πολιτισμός του ζωντανού κόσμου.

Μάρτιος 2015

Η ψηφιακή μοναξιά: ο αυτο-εγκλεισμός σε ένα γοητευτικό κόσμο

Σκηνή πρώτη

Αίθουσα αναμονής στο αεροδρόμιο Ελ. Βενιζέλος. Εβδομήντα περίπου άτομα περιμένουμε να επιβιβαστούμε στο μικρό αεροσκάφος της Ολυμπιακής για τα Γιάννενα. Κάθομαι σε μια θέση που μπορώ να εποπτεύω και να περιεργάζομαι τα πρόσωπα όλων των συνεπιβατών μου.

Δεν ακούγεται τίποτα. Βουλιάζουμε όλοι σε βαθιά σιωπή. Ο καθένας χάνεται, βυθισμένος στη μικρή οθόνη του κινητού ή καi σε κάποιο i-pad. Εβδομήντα τόσες βουβές μοναξιές. Ζουν σε άλλον κόσμο. Μια ζωντανή εικόνα αυτo-εγκλεισμού στον κόσμο της ψηφιακής γοητείας.

Κατά διαστήματα ακούγεται και κάποιο τηλέφωνο. Σιγανές φωνές απαντάνε στις κλήσεις. Σύντομες και κοφτές. Σχεδόν μηχανικές. Σαν να βιάζονται όλοι να γυρίσουν στις εικόνες τους, να εγκλειστούν ξανά στην ψηφιακή τους μοναξιά. Κάποτε, όταν δεν υπήρχε η απαγόρευση του καπνίσματος, σε τέτοιες αίθουσες, τις ανθρώπινες μοναξιές τις απορροφούσε το τσιγάρο. Τότε είχαμε τη μοναξιά του καπνού. Τώρα η μοναξιά μας είναι εικονογραφημένη ή ομιλούσα ή και παίζουσα στη γοητευτική φωτεινότητα ενός i-pad.

psifiaki_monaxia Πηγή: The year of the mobile consumer…

Σκηνή δεύτερη

Στα Γιάννενα. Πρωινό Κυριακής. Σε ύπαιθρη παραλίμνια καφετέρια. Ανοιξιάτικη αιθρία ολόγυρα. Όμορφη γαλάζια μέρα. Περνάει άμεσα στην ψυχή και αιθριάζει ο μέσα κόσμος. Ανθίζουν παντού χαμόγελα. Οι μικρές, οι σχεδόν ασήμαντες, αλλά τόσο απαραίτητες στιγμές στη ζωή μας: ένας πρωινός κυριακάτικος καφές και η στεφάνη του ορίζοντα γεμίζει αμέσως γλυκές προσδοκίες.

Κάθομαι με τη φίλη συνάδελφο και απολαμβάνουμε τη γοητευτική αίσθηση ευτυχίας του κυριακάτικου καφέ. Ζει σ’ αυτή την πόλη. Είναι κορυφαία φιλόλογος με πολλή ευαισθησία μέσα της και με χαμογελαστή όραση. Μιλάμε ακατάπαυστα. Να προλάβουμε τον τρέχοντα χρόνο. Αρνιόμαστε να μας πνίξει η κούφια σιωπή: μια έμπρακτη αντίσταση στην αφωνία και την ομιλητική αμηχανία του σύγχρονου ανθρώπου.

Ολόγυρα δροσερά ζευγάρια. Ζουν την αιθρία της ηλικίας τους. Δεν ομιλούν. Είναι ζευγάρια σιωπής. Βυθισμένα στις μικρές οθόνες. Δε βλέπονται. Θα ξεχάσει ο ένας το πρόσωπο του άλλου. Γεμίζουν με ρυτίδες αμίλητης ζωής το χρόνο τους. Τα απορρόφησε τα όμορφα ζευγάρια η μαγεία της εικόνας, η εικονική απατηλή πραγματικότητα. Ο άλλος κόσμος που μας παγιδεύει και μας αλώνει στην ομορφιά του. Νιώθεις μια πικρή λύπη μέσα σου: τόσες ανοιξιάτικες παρουσίες ολόγυρα και να αφήνονται να βουλιάζουν σε άδειες σιωπές! Ολόγυρα τα αγέρωχα βουνά. Μια μαγεία. Κανείς δεν τα βλέπει. Τα όμορφα βουνά έγιναν το μη θεατό τοπίο. Απίστευτο!

Ήρθε στο νου μου μια σκηνή από παλιά ταινία του Αντονιόνι. Ένας άντρας και μια γυναίκα μέσα σε βάρκα, αν θυμάμαι καλά. Ο άντρας: Πες κάτι! Η γυναίκα: Τι να πω; Ο θάνατος του λόγου, μαζί και ο θάνατος μιας σχέσης. Ένα βαθύ κενό ανάμεσα σε δύο υπάρξεις. Προφητικός ο Αντονιόνι. Προφήτεψε τις αμίλητες στιγμές της τωρινής ζωής μας.

Σκηνή τρίτη

Στο αεροπλάνο. Επιστρέφω στην Αθήνα. Έχω περίπου 40 ολόκληρα λεπτά στοχαζόμενης σιωπής. Κατακλύζουν το μυαλό πιεστικά και βασανιστικά ερωτήματα. Συνωθούνται. Δεν τα μετράω. Τα αραδιάζω άτακτα στην άκρη της μνήμης. Θα τα ξανασκεφτώ αργότερα. Προσπαθώ τώρα να τα συγκρατήσω:

  • Μήπως περάσαμε πια στον αιώνα της ψηφιακής μονοκρατορίας; Θα ζούμε πλέον τη μαγεία των χρωμάτων σκυμμένοι μόνοι μας στις ψηφιακές οθόνες;
  • Ζούμε την εποχή της ολικής αποξένωσης, μέσα στην οποία ο πρωινός καφές σε παραλίμνια καφετέρια και το άρωμα της ζεστής ανθρώπινης συνομιλίας έχουν πλέον καταντήσει ανέφικτες πολυτέλειες και νοσταλγούμενος αριστοκρατισμός ζωής;
  • Είμαστε οι ωραίες εγωπαθείς μοναξιές οι γεμάτες, μέχρι κορεσμού, από αφάνταστες πληροφορίες. Αποθήκες δηλαδή συσσώρευσης ψηφιακού υλικού;
  • Μπορούμε να σηκώσουμε τόσο αβάσταχτο βάρος, τόσον όγκο και τόσον πληθωρισμό εικόνας και πληροφορίας; Πνιγόμαστε σε μια νέα θάλασσα, που όλα κυματίζουν μπροστά μας γοητευτικά και μας σαγηνεύουν; Πόσο ατέλειωτος είναι αυτός ο ερευνητικός ψηφιακός κόσμος;
  • Τη γαλάζια αιθρία της ψυχής πότε θα τη ζήσουμε;

ΝΠ, Σεπτέμβριος 2014