Αρχείο ετικέτας διδασκαλία

Προλογίζοντας κείμενα μιας τετραετίας…

Στην Ελλάδα τείνει να επικρατήσει μια συγκεκριμένη συγγραφική πρακτική. Εννοώ το εξής: οι περισσότεροι συγγραφείς, προκειμένου να συντηρούν μια πιο ζωντανή παρουσία και προβολή, προβάλλουν συχνά τη συγγραφική τους οντότητα, δημοσιεύοντας μικροκείμενα στον ημερήσιο ή περιοδικό ή κα ηλεκτρονικό τύπο.

Όταν συγκεντρωθεί ένας εύλογος αριθμός τέτοιων μικροκειμένων, αρχίζει να λειτουργεί μια δεύτερη έντονη επιθυμία: όλοι μας θέλουμε τα διάσπαρτα κείμενά μας να τα δούμε συσσωματωμένα να δημοσιεύονται σε ένα μικρό ενιαίο τομίδιο. Τα περισσότερα βιβλία στην Ελλάδα, ιδιαίτερα όσα ανήκουν στο είδος της μελέτης και του δοκιμίου, εκδίδονται με αυτή συνήθως την πρακτική.

Tetraetia

Στο δικό μας blog, από το Σεπτέμβριο του 2011 μέχρι και σήμερα, δημοσιεύσαμε διάφορα μικροκείμενα για ποικίλα θέματα, που όλα όμως, είτε άμεσα είτε έμμεσα, σχετίζονται με τη σύγχρονη τεχνολογία…

Είναι, επομένως, φυσικό να θέλουμε και εμείς, ενδεχομένως και οι αναγνώστες μας, να τα δούμε συγκεντρωμένα σε ένα ενιαίο κειμενικό corpus. H διαφορά μας είναι ότι τα προσφέρουμε διαθέσιμα σε όλους στην αρχική ψηφιακή τους μορφή και στο ίδιο πάντα blog.

Ν. Παρίσης, 1/10/2015

[Ευχαριστούμε τη Ν. Λεβέντη για τη συγκέντρωση των άρθρων]
Advertisements

Χαρτογραφώντας το Φωτόδεντρο για την Ημέρα της Γης…

Μια νέα, ολοκληρωμένη απόπειρα «χαρτογράφησης» του Φωτόδεντρου, του ελληνικού αποθετηρίου με τα ψηφιακά μαθησιακά αντικείμενα, στάθηκε η αφορμή γι’ αυτό το τρίτο αφιέρωμα στη φετινή Ημέρα της Γης στις 22/4 (με πρώτο 216 δισδιάστατοι και τρισδιάστατοι χάρτες… για το Earth Day 2013, δεύτερο Ταξιδεύοντας με τη Γη μας… για το Earth Day 2014 και έναυσμα Για 200 χρόνια κατακτούσαμε τη Φύση. Τώρα, τη χτυπάμε μέχρι θανάτου. 20 αποφθέγματα ‘φόρος τιμής’)

Ας δούμε όμως πρώτα, όπως συνηθίζουμε άλλωστε, τη σημασία που δίνουν τα λεξικά στον όρο (η οποία στα αγγλικά συνήθως αποδίδεται με τη λέξη mapping). Η λακωνικότητα της ερμηνείας, από το Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής, «χαρτογραφώ: συντάσσω και σχεδιάζω γεωγραφικούς χάρτες» μας οδηγεί και σε άλλες αναζητήσεις…

  • τοποθετώ σε γεωγραφική παράσταση δεδομένα από διαφορετικές επιστήμες για να δείξω σε ποιες γεωγραφικές περιοχές απαντούν ορισμένα φαινόμενα (Λεξικό Κριαρά),
  • εντάσσω στα δεδομένα γεωγραφικού χάρτη τα φαινόμενα που απαντούν σε κάθε περιοχή, όπως τα εντοπίζει και τα κατατάσσει μια επιστήμη (Λεξικό Μπαμπινιώτη).

Πέρα όμως από την κυριολεκτική σημασία της λέξης, υπάρχει και η μεταφορική. Χαρτογραφώντας αυτό που δεν είναι για όλους συγκεκριμένο, ορατό και απτό… το καθιστώ από ρευστό, συγκεκριμένο, από μη ορατό, ορατό, από συγκεχυμένο, απόλυτα απτό (Ν. Παρίσης). Και εδώ είναι η πρότασή μας, να δούμε τη χαρτογράφηση και ως μία αφήγηση, οποιουδήποτε οδοιπορικού, με μικρούς ή μεγάλους όμως διαδραστικούς σταθμούς, δηλαδή links με apps (όπως είχε αρχικά αναφερθεί και στο άρθρο του 2013)…

Xartografontas

Αναρίθμητα τα παραδείγματα, και κυριολεκτικής – μεταφορικής χαρτογράφησης, αλλά και στατικής – δυναμικής, με την έννοια των παραμέτρων ή της αλληλεπίδρασης με τον χρήστη. Ενδεικτικά θα αναφερθούμε στις παρακάτω 4 απλές κατηγορίες χαρτογράφησης (καθώς η ταξινομία της και η αναφορά σε συνθετότερες χαρτογραφήσεις, ξεφεύγει από τον σκοπό του παρόντος άρθρου):

1. Χαρτογράφηση Χώρου…

Το απόλυτο εργαλείο χαρτογράφησης είναι φυσικά το Google EarthMaps, με τις διάφορες εφαρμογές του (π.χ. Street View, Sky, Gallery, 3D Imagery, Classroom Resources κλπ). Εδώ μπορούμε να κάνουμε κάθε μορφής πλοήγηση – διάδραση σε δισδιάστατους και τρισδιάστατους χάρτες, με οποιασδήποτε μορφής εμπεριεχόμενο υλικό (π.χ. ιστορικοί χάρτες, παλιοί χάρτες, «χαρτογράφηση ανισοτήτων», μικρόκοσμοι γεωγραφίας κλπ).

Το Φωτόδεντρο πέρα από τη μεγάλη Συλλογή με Πολυχάρτες, η οποία περιέχει και 216 πρωτογενείς χάρτες υψηλής ανάλυσης, έχει πολλές εφαρμογές που αξιοποιούν το Google Earth και έχουν την κωδική ονομασία Geocoder. Η παρακάτω εικόνα είναι μια χαρτογράφηση του ουρανού από το «Sky Map» (για κινητά – ταμπλέτες, δυνατότητα που έχουν και άλλες αντίστοιχες εφαρμογές, όπως Stellarium, Solar Scope System κλπ).

Sky-Map

2. Field Trips…

Μία πιο στοχευμένη χαρτογράφηση είναι να αποτυπώσουμε μια πορεία πάνω σε έναν χάρτη με ποικίλες πληροφορίες, όπως στο παρακάτω σχήμα τα Ταξίδια του James Cook, μία από τις εφαρμογές που έχει το Φωτόδεντρο, ή να πλοηγούμαστε στην εικονική διαδρομή ενός χώρου, όχι απαραίτητα πάντα με ένα χάρτη (π.χ. Louvre Online Tours, Nasa VFT, ή άλλα Virtual Field Trips).

James_Cook

3. Χαρτογράφηση Εννοιών

Για τους εννοιολογικούς ή νοητικούς χάρτες (concept ή mind maps) υπάρχει πολύ εκτενής… διαδικτυογραφία και δυνατότητα αξιοποίησής τους στην εκπαιδευτική διαδικασία (υλικό με πολλά «revised» υπάρχει στο elenaell mindmaps). Το Φωτόδεντρο, έχει τον «Εννοιολογικό Χάρτη» ως κριτήριο επιλογής «Τύπου Αντικειμένου» (η αναζήτησή του στις 30/4/2015 εντόπισε 62 μαθησιακά αντικείμενα στα 7000+, ένα από τα οποία είναι και το παρακάτω, Η φύση είναι το σπίτι μας).

Mindmap

4. Infographics

Άλλη μια σχετικά πρόσφατη αχανής και πολύ πιο ευρεία κατηγορία χαρτογράφησης, είναι τα λεγόμενα Infographics, τα οποία συνιστούν μια οπτικοποιημένη αναπαράσταση πληροφοριών ή/και δεδομένων… Εδώ αρκούμαστε σε αναφορές, όπως το Blooming Αpps Ιnfographic του σχήματος, οι Εκπαιδευτικές Εφαρμογές για iPad & Android και το απίστευτο υλικό που μπορεί εύκολα να βρεθεί σε Boards του Pinterest

Blooming_Apps

Η προτεινόμενη περιεκτική Χαρτογράφηση του Φωτόδεντρου, εστιάζοντας στη Γεωγραφία και τη Μελέτη Περιβάλλοντος, παρουσιάζεται στις παρακάτω 20 διαφάνειες, με αφορμή εισήγηση στο «Επιμορφωτικό σεμινάριο για την ανάδειξη και προβολή καλών πρακτικών αξιοποίησης ψηφιακού περιεχομένου» (Δευτέρα 16/2/2015, 3ο Γυμνάσιο Κηφισιάς).

Μια πρόταση, που απορρέει από τις παραπάνω ιδέες, μπορεί να είναι ένα παιχνίδι θησαυρού, βασισμένο σε μιαν αφήγηση η οποία να περιέχει διασυνδέσεις (links) προς διαδραστικά ή μη μαθησιακά αντικείμενα του Φωτόδεντρου και όχι μόνο… Τα παιδιά, στο πλαίσιο εκπαιδευτικών πρακτικών, θα μπορούσαν να είναι και παίκτες και ερευνητές και δημιουργοί ενός τέτοιου παιχνιδιού…

Γ. Κωτσάνης, Ε. Σπυράτου, 30/4/2015

(Αναδημοσίευση από το Γεωδρόμιο)

Σημειώσεις…

Ενδεικτικό πρόσθετο υλικό μπορεί να αντληθεί και από τις παρακάτω πηγές…

Οι πολλαπλές λειτουργίες των λέξεων

Σκεφθείτε κάτι πολύ απλό: όταν ακούτε μια λέξη (ή όταν διαβάζετε μια λέξη), πόσα πράγματα συλλειτουργούν μέσα σας;LexeisΤο έχετε σκεφθεί αυτό το θέμα; Κι όμως, είναι κάτι που μας συμβαίνει άπειρες φορές μέσα σε μια μέρα. Αξίζει, λοιπόν, να το δούμε.

Πρώτα πρώτα οι φθόγγοι (= τα γράμματα) που συνθέτουν μια λέξη, παράγουν ένα συγκεκριμένο

ηχητικό αποτέλεσμα

(= έναν ήχο, ένα άκουσμα)

 Την αίσθηση αυτού του ήχου τη νιώθουμε καλύτερα, όταν ακούμε μια λέξη από άλλη γλώσσα που δεν την ξέρουμε. Η λέξη γίνεται αισθητή μόνο ως άκουσμα, ως ήχος, ως ηχητικό αποτέλεσμα.

π.χ.  amour

 Αν δεν γνωρίζουμε τι σημαίνει αυτή η λέξη στη γαλλική γλώσσα, την ακούμε και τη νιώθουμε μόνον ως έναν ακατανόητο ήχο.

Ξαναγυρίζουμε στη δική μας γλώσσα, αυτή που ξέρουμε, που τη μιλάμε και τη γράφουμε. Τι άλλο, λοιπόν, «βλέπουμε» σε μια λέξη;

Η συνέχεια εδώ

ΝΠ, Φεβρουάριος 2013

Ο καβαφικός ύμνος για την ποίηση – μια μικρή ποιητική τριλογία

Έτος Καβάφη το 2013 και μάλιστα διπλή επέτειος: 150 χρόνια από τη γέννησή του και 80 από το θάνατό του!

Βέβαια, μέσα στον επετειακό εορτασμό αποξεχάστηκε η άλλη μεγάλη επέτειος: τα 70 χρόνια από το θάνατο του Κωστή Παλαμά..

O Kωνσταντίνος Kαβάφης, σε αχρονολόγητο σχέδιο από τον Γιάννη Kεφαλληνό (πηγή: http://www.kavafis.gr)
O Kωνσταντίνος Kαβάφης, σε αχρονολόγητο σχέδιο από τον Γιάννη Kεφαλληνό (πηγή: http://www.kavafis.gr)

Ο Καβάφης ήταν ίσως ο πρώτος ποιητής που προκάλεσε τις υπόγειες ρωγμές στο παλαμικό ποιητικό κατεστημένο. Τώρα πλέον ο μέγας Καβάφης φαίνεται να επισκιάζει και μεταθανάτια όχι μόνο τον Παλαμά αλλά και όλους εκείνους που τον αμφισβήτησαν εν ζωή.

Το μικρομελέτημα που ακολουθεί είναι το πρώτο μας αφιέρωμα στον μεγάλο Αλεξανδρινό, που δίκαια πλέον θεωρείται ποιητής παγκόσμιας εμβέλειας και ακτινοβολίας.

ΝΠ, 30/01/2012

Από το παλιό στο φρέσκο: το όνειρο της ανανέωσης στην ελληνική εκπαίδευση

Υπάρχει ακόμη πολλή σκουριά. Οξειδωμένες αρθρώσεις που κάνουν δύσκαμπτο και δυσκίνητο το σώμα. Ισχυρές και παγιωμένες αντιλήψεις βαραίνουν το στήθος και δεν επιτρέπουν την ελεύθερη ανάσα. Το κρατούν καθηλωμένο στα ίδια και τα ίδια, δεμένο με χοντρά σχοινιά, το σώμα της ελληνικής εκπαίδευσης.

Όποιος, όμως, είναι καθηλωμένος στον ίδιο τόπο, πάσχει από έλλειψη ευρυχωρίας· δεν ανασαίνει ελεύθερα· σβήνει λίγο λίγο η δημιουργική, η ρηξικέλευθη σκέψη και χάνεται, ίσως και οριστικά, η ικανότητα για τολμηρές τομές και φρέσκιες αναζητήσεις.

Σ’ ένα τέτοιο κλίμα αυτοκαθήλωσης σε τριμμένα και οξειδωμένα σχήματα (= διδασκόμενης ύλης, στόχων, νοοτροπίας, μεθοδολογίας, διδακτικής φιλοσοφίας κλπ.), έγκλειστη στη μεγαλόστομη ρητορική της αυταρέσκειας, χάνεται και υποφέρει ή και βασανίζεται η ελληνική εκπαίδευση.

Μήπως φαντάζουν όλα αυτά υπερβολικά και διογκωμένα; μήπως μοιάζουν να απορρέουν από την ίδια πηγή της νεοελληνικής γκρίνιας και μιζέριας; μήπως, τελικά, βλέπουμε τα πράγματα με θολωμένη, από ποικίλες σκοπιμότητες, όραση;

Writing pen

Ευτυχώς, είναι εύκολο να καταδείξουμε ότι ισχύουν τα ακριβώς αντίθετα. Δεν υπάρχει δηλαδή πρόθεση διόγκωσης· ούτε η μίζερη μεμψιμοιρία· και η όραση διατηρεί τη διαύγειά της και βλέπει τα πράγματα με ευκρίνεια και στις πραγματικές τους διαστάσεις.

Χρειάζεται, βέβαια, και ο εμπράγματος λόγος: να δώσουμε δηλαδή τα αποδεικτικά στοιχεία· αυτά που βεβαιώνουν ότι η ελληνική εκπαίδευση είναι στατική, ακίνητη και καθηλωμένη· ότι της λείπει δηλαδή η δυναμική της ουσιαστικής ανανέωσης. Θα αρκούσαν, πιστεύω, ελάχιστα παραδείγματα από την ενδοσχολική διδακτική πραγματικότητα για να φανεί, με απτό τρόπο, η αλήθεια της εκπαιδευτικής απραξίας ή, έστω, και νωχέλειας… (συνέχεια στο παρακάτω pdf)

από το μαθητή ως κέντρο, αναπτύσσεται ερευνητική εργασία, που κατατείνει στην ανακάλυψη της γνώσης…

ΝΠ, 16/12/2012

Η μέθοδος «Project» – διαπιστώσεις, απορίες, ερωτηματικά

Η διδασκαλία προϋποθέτει πάντα μια μέθοδο. Δε διδάσκει κανείς την αταξία· διδάσκει την τάξη και, φυσικά, η διδακτική τάξη προϋποθέτει τη μέθοδο, δηλαδή τον οργανωμένο τρόπο αναζήτησης, ανακάλυψης, προσέγγισης και κατάκτησης της γνώσης.

Κάποιες φορές δημιουργείται ένας περίεργος διδακτικός οίστρος. Θεοποιείται μια μέθοδος διδασκαλίας, δηλαδή υπερλατρεύεται ως ένα είδος διδακτικής πανάκειας, που λύνει όλα τα προβλήματα, και τότε δημιουργείται μια κατάσταση συρμού, ομαδικής παράκρουσης και διδακτικής μόδας.  Σε τέτοιες καταστάσεις κυριαρχεί, ως πρυτανεύουσα, μία και μόνη μέθοδος. Τότε είναι που ενεδρεύουν κάποιοι κίνδυνοι. Τους καταγράφουμε συνοπτικά: ομογενοποιείται η διδασκαλία και αρχίζει να επικρατεί ένα είδος μεθοδολογικής και διδακτικής μονομέρειας. Χάνονται δύο πράγματα: η εναλλαγή των διδακτικών μεθόδων και ο διδακτικός πολυτροπισμός που αποτρέπει την τυποποίηση.

Κάποτε – δεκαετία του ’70 – θεοποιήθηκαν, ως διδακτέα ύλη, τα σύνολα. Η εκπαιδευτική κοινότητα έφτασε σ’ ένα επίπεδο λατρευτικής παράκρουσης. Τα τελευταία χρόνια ο μικρός ή ο μεγάλος θεός στην εκπαίδευση είναι οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών (ΤΠΕ).

Παράλληλα, κυριάρχησαν – πάντα στο χώρο της εκπαίδευσης – η ομαδοσυνεργατική μορφή διδασκαλίας και η λεγόμενη μέθοδος project. Αυτονόητο ότι ούτε στη διδακτική ομαδοσυνεργατικότητα ούτε στην αναζήτηση της γνώσης με τη μέθοδο project προσγράφεται κάτι το αρνητικό. Το αντίθετο μάλιστα.

Δημιουργούνται, όμως, κάποιες εύλογες απορίες ή και ερωτηματικά. Καταρχήν, πρέπει να διευκρινιστεί ότι η μέθοδος project προϋποθέτει την ομαδοσυνεργατικότητα, δηλαδή την κατανομή της τάξης σε ισομελείς ομάδες συν–εργασίας, συν–έρευνας και συν–ανακάλυψης της γνώσης. Επομένως, προβάλλει ως ισχυρό προαπαιτούμενο η συνύπαρξη στην τάξη μαθητών που έχουν τη συνεργατική προδιάθεση και, παράλληλα, είναι εξοικειωμένοι με τους κανόνες της μικρο–έρευνας και της αναζήτησης της γνώσης. Τι γίνεται, όμως, όταν οι μαθητές, για ποικίλους λόγους, δε διαθέτουν αυτά τα δύο προαπαιτούμενα;

Σ’ ένα δεύτερο επίπεδο, θα πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι η μέθοδος project ανατρέπει παγιωμένους ρόλους: ο διδάσκων δε λειτουργεί πλέον ως μοναδικός χορηγός και πηγή γνώσεων. Ο ρόλος, όχι βέβαια της προσφοράς, αλλά της αναζήτησης της γνώσης, μετακινείται από το δάσκαλο σε ομάδες μαθητών. Για να ουσιαστικοποιηθεί όμως μια τέτοια μετακίνηση γνωστικής αναζήτησης, πρέπει και πάλι να συλλειτουργήσουν κάποιοι όροι και κάποιες προϋποθέσεις. Συγκεκριμένα:

α)     Χρειάζεται να υπάρχουν τα εργαλεία για να τελεσφορήσει η έρευνα – αναζήτηση της γνώσης (= υπολογιστές, βιβλιοθήκες, ψηφιακό υλικό κλπ.). Διαφορετικά, δεν μπορεί να λειτουργήσουν τα λεγόμενα ερευνητικά πεδία.

β)      Προαπαιτείται, ακόμη, να προσδιορισθούν με ακρίβεια τα διαδικτυακά και τα βιβλιογραφικά πεδία έρευνας, για να μη χαθούν οι μαθητές στο χαοτικό κόσμο της ψηφιακής και της έντυπης βιβλιογραφίας.

γ)      Τέλος, οι συνεργαζόμενοι ως ερευνητική ομάδα μαθητές πρέπει να έχουν ξεπεράσει το σύνδρομο της αντιγραφικής ευκολίας και του λογο–κτόνου copy paste.

Πού επιδιώκω να καταλήξω; Στο απλό και το αυτονόητο: πρώτα εξασφαλίζω όλα τα προαπαιτούμενα, όπως καταγράφηκαν στα προαναφερόμενα, και μετά εισάγω, δοκιμάζω και εφαρμόζω μια μέθοδο και, εν προκειμένω, τη μέθοδο project. Η μέθοδος δε συνιστά αυτόματο διδακτικό πιλότο. Κάποιος τη χειρίζεται και την κατευθύνει στηριγμένος σε προϋποθέσεις και εργαλεία. Διαφορετικά, η κάθε μέθοδος και ιδιαίτερα αυτή του project, ως ιδιαίτερα απαιτητική, «λειτουργεί» εν κενώ, δηλαδή αναποτελεσματικά.

ΝΠ, 12/11/2012

Η διδασκαλία ολόκληρου λογοτεχνικού έργου: απορίες και ερωτήματα

Με τις πρόσφατες οδηγίες που έφτασαν στα Λύκεια (μόλις στις 4 Οκτωβρίου), επαναεισάγεται στην Α΄ λυκειακή τάξη – ομολογουμένως για πολλοστή φορά – ο θεσμός της διδασκαλίας ολόκληρου (= εκτενούς) λογοτεχνικού έργου, δηλαδή ενός μυθιστορήματος ή μιας νουβέλας. Φαίνεται ότι τα ελληνικά ΠΣ έχουν μια περίεργη εγγενή «δυναμική»: να πορεύονται προς τα πίσω και να ανακυκλώνουν παλιές και τριμμένες από κακή χρήση διδακτικές κατευθύνσεις.

Βέβαια, κανείς δε θα μπορούσε να μεμφθεί τη διδασκαλία ενός μυθιστορήματος σε λυκειακή τάξη. Ήδη ο θεσμός, εδώ και αρκετά χρόνια, δοκιμάζεται με επιτυχία στη θεωρητική κατεύθυνση της Γ΄ Λυκείου: διδάσκεται Βιζυηνός (Το αμάρτημα της μητρός μου), Στρατής Δούκας (Η ιστορία ενός αιχμαλώτου) αλλά και εκτενή ποιητικά έργα του Σολωμού και του Ρίτσου (Κρητικός, Η σονάτα του σεληνόφωτος).

Όμως στη Γ΄ Λυκείου, και δη στην κατεύθυνση, η διδασκαλία και η πρόσληψη ενός λογοτεχνικού έργου λειτουργούν κάτω από το πιεστικό και εξαναγκαστικό καθεστώς των πανελλαδικών εξετάσεων. Στις άλλες, όμως, λυκειακές τάξεις είναι γνωστό ότι επικρατεί διδακτική χαλαρότητα και μαθητική αδιαφορία.

Ας επανέλθουμε όμως στον επαναεισαγόμενο θεσμό. Γιατί, άραγε, το Υπουργείο επανέρχεται σε ένα διδακτικό πρόγραμμα που, όποτε δοκιμάστηκε, παρουσίασε εξαρχής σημεία σταδιακής αποδυνάμωσης, διδακτικής υποτονικότητας ή και αδράνειας; Δε θα ήταν πιο αποτελεσματικό, να επαναεισαχθεί ο θεσμός της διδασκαλίας ενός, λ.χ., μυθιστορήματος, αφού δημιουργηθεί πρώτα μια εδραία, υποστηρικτική της διδασκαλίας, υποδομή αναγκαία και υποβοηθητική για τον διδάσκοντα;

Χωρίς αυτή την υποστηρικτική υποδομή, για την οποία θα μιλήσουμε εκτενέστερα στα όσα ακολουθούν, το εγχείρημα κινδυνεύει να μεταπέσει πάλι σε διδακτικές αστοχίες, σε εσφαλμένες ή δύσκολες κειμενικές επιλογές, που να μην τις «σηκώνει» το επίπεδο της τάξης, ή ακόμη και στη νευρικότητα ενός διδακτικού αυτοσχεδιασμού…

Didaskalia_Afigimatikou

ΝΠ, 5/10/2012