Αρχείο ετικέτας Καβάφης

«Τιμή σ’ εκείνους όπου στην ζωή των ώρισαν και φυλάγουν Θερμοπύλες»

Σήμερα, τελευταία μέρα του 2013, κλείνει το έτος Καβάφη. Ο μεγάλος ποιητής, με την παγκόσμια πλέον ακτινοβολία, τιμήθηκε όπως του άξιζε: οργανώθηκαν εκδηλώσεις σε όλη την Ελλάδα, δημοσιεύτηκαν ποικίλα άρθρα, εκδόθηκαν καινούρια βιβλία. Επαληθεύτηκε, επομένως, στο ακέραιο η περιώνυμη φράση που ο ίδιος, όχι αυτάρεσκα αλλά με σαφή επίγνωση της αξίας του, έλεγε: Εγώ είμαι ποιητής του μέλλοντος.

Kavafis4Πορτρέτο: Γ. Ψυχοπαίδης (2013) – Απαγγελία: Ε. Κυριάκος (2005)

Τα όσα ακολουθούν είναι ένα ελάχιστο αφιέρωμα (με ποικιλόμορφες αναφορές – links) στον μείζονα Έλληνα ποιητή που χωρίς να έχει δημοσιεύσει, όσο ζούσε, ούτε ένα βιβλίο, άλλαξε ριζικά τα ελληνικά ποιητικά μας πράγματα. Ότι είναι μέγας ποιητής, ανήκει πλέον στα ποιητικά μας αυτονόητα…

Σκέφτομαι, τώρα που γράφω αυτές τις γραμμές, το πιο «δυσανάγνωστο» και το πιο προβληματικό, σε απαγγελτική εκφορά, καβαφικό ποίημα. Εννοώ το πολύ γνωστό και πολυδιαβασμένο Εν τω μηνί Αθύρ. Σκέφτομαι, ακόμα πόσα πράγματα θα πρέπει να προσέξει, να συναθροίσει και να συνεκτιμήσει ο παρατηρητικός αναγνώστης και πόσα κυριολεκτικά, να αιχμαλωτίσει η ματιά του. Ίσως και να ‘ναι κάπως δύσκολο να τα καταγράψουμε όλα, συνεκφράζοντας παράλληλα και τα όσα νιώθει και αισθάνεται ο αναγνώστης, καθώς η όρασή του πορεύεται δύσκολα και ασθματικά πάνω στη «μισοσβημένη» γραμμικότητα του κειμένου. Ας επιχειρήσουμε, όμως, να τα δούμε, ένα ένα χωριστά και να τα συναριθμήσουμε:

[πρώτα πρώτα] την ποιητική γραφή ως συνολική εικόνα γραπτού λόγου που περιέχει στοιχεία, όχι βέβαια διακοσμητικά αλλά κάπως ανοίκεια και ασυνήθη για ποιητικό λόγο. [δεύτερον], αυτό το ευρηματικό «σπάσιμο» όλων των στίχων με την παρεμβολή ενός διάκενου που προκαλεί το «τσάκισμα» του κάθε στίχου και τον μοιράζει στα δύο. Σαν να θέλει δηλαδή ο ποιητής μ’ αυτό το «τσάκισμα» των στίχων να υποδηλώσει ή, καλύτερα, να αισθητοποιήσει και γραφοτεχνικά την αναγνωστική μας δυσκινησία και την τυραννία της όρασης να διακρίνει τα μισοσβησμένα γράμματα πάνω «στην αρχαία πέτρα». [τρίτον], την αναγνωστική λειτουργία ενός προσώπου, εδώ του ποιητή, που διαβάζοντας με δυσκολία την παλιά επιτάφια επιγραφή, συνθέτει μέσω αυτής της ανάγνωσης το Ποίημα. Και εδώ ακριβώς, έγκειται η πρωτοτυπία της ποιητικής γραφής: το ποίημα παράγεται σταδιακά ως προϊόν αναγνωστικής διαδικασίας και όχι, ας πούμε, ως αποτέλεσμα συγγραφικής πράξης. [τέταρτον], αυτόν το διφυή χαρακτήρα της συγκεκριμένης ποιητικής γραφής, αφού αυτή συντίθεται από δύο στοιχεία: από ένα προϋπάρχον «εξω-κείμενο», που είναι η επιτάφια επιγραφή, και από το κυρίως κείμενο, το οποίο ουσιαστικά καταγράφει την αναγνωστική διαδικασία ή, καλύτερα, την ανάγνωση του εξω-κειμένου.

Από το βιβλίο του Νικήτα Παρίση, Κ.Π.Καβάφης, Δοκίμιο ερμηνευτικής ανάγνωσης, Εκδόσεις Μεταίχμιο.

Το «Έτος Καβάφη» μπορεί όμως να ανήκει πλέον στο παρελθόν, όμως ο ποιητής συνεχίζει την πορεία του στο μέλλον, κι εμείς διοργανώνουμε μια Ανοιχτή Μουσικοποιητική βραδιά για τον Κ. Π. Καβάφη, με τίτλο «Ο Ποιητής του Μέλλοντος» (Πολιτιστικό Κέντρο Δαΐς, 23 Ιανουαρίου 2013).

Kavafis5

Κλείνοντας, σας παραδίδουμε ένα συνοπτικό Ανθολόγιο με τα σημαντικότερα «ψηφιακά αποτυπώματα» που σχετίζονται με τον «Ποιητή του Μέλλοντος», από το Έτος Καβάφη, αλλά και παλαιότερα [και τα οποία θα εμπλουτίζουμε, και με τη δική σας συμβολή]…

Εκδηλώσεις:

Ταινίες:

Απαγγελίες:

Μελοποιήσεις:

Ερευνητικές Εργασίες – Projects:

Διάφορα:

ΝΠ – ΓΚ, 31/12/2013

«Εγώ είμαι ποιητής του μέλλοντος» K. Π. Καβάφης

Kavafis2Ο Καβάφης τη φετινή χρονιά που γιορτάζουμε τη διπλή επέτειο, μοιάζει να παίρνει ένα είδος εκδίκησης. Ποιητικής, φυσικά, εκδίκησης από όλους εκείνους που τον πολέμησαν άγρια  και τον αμφισβήτησαν ως ποιητή.

Αλλά ας μη σταθούμε και τόσο σε μεμψίμοιρα θέματα ή, ακόμη, και σε πρόσωπα που τα περισσότερα τα σκέπασαν οι προσχώσεις της λήθης. Σήμερα, πλέον, ο Καβάφης δεν έχει αρνητές. Η παραδοχή του Αλεξανδρινού ως μείζονος ποιητή του κόσμου, είναι οριστικά καθολική. Αυτό ανήκει πλέον στα ποιητικά μας αυτονόητα. Πρόκειται για ποιητή παγκόσμιας εμβέλειας.

Δε θα συνιστούσε, επομένως, ένα είδος υπερβολής, αν θέταμε το ερώτημα: ο Καβάφης ανήκει, όντως, στους μείζονες ποιητές του κόσμου; Κάποιοι, βέβαια, δε θέλουν να θέτουν τέτοια ερωτήματα. Δεν έχουν νόημα, υποστηρίζουν. Εξάλλου, λένε, θα μας κατηγορήσουν εύκολα για ποιητικό σωβινισμό. Φυσικά! Η Ελλάδα έχει δεδομένο και αυτονόητο το δικαίωμα να επαίρεται για τρία, κυρίως, πράγματα: για τη λάμπουσα διάχυση ενός στίλβοντος μεταφυσικά φωτός· για την «Παντάνασσα ελληνίδα θάλασσα», για τον ποιητικό της πολιτισμό από τα πανάρχαια χρόνια μέχρι και σήμερα. Σ’ αυτόν τον ποιητικό πολιτισμό ανήκει, ως προεξάρχων του χορού, ο Καβάφης. Μπορεί, λοιπόν, να αναμετρηθεί, ως ποιητικό μέγεθος, με όλους τους μείζονες ποιητές του κόσμου.

Υπάρχουν, εξάλλου, και κάποια συγκεκριμένα περιστατικά και γεγονότα που βεβαιώνουν, έμπρακτα και απτά, τη μέγιστη μεταθανάτια δόξα του Καβάφη. Πρόκειται για μια δόξα όχι ρευστή και αφηρημένη. Αντίθετα, είναι δόξα απτή, ορατή, βεβαιωμένη και από συγκεκριμένα δημόσια περιστατικά.

Να δούμε, όμως, τα πράγματα στις λεπτομέρειές τους. Ο Καβάφης, όσο ζούσε – το ξέρουμε όλοι αυτό – δε γνώρισε την καθολική κατάφαση και αναγνώριση. Είχε πολλούς αρνητές, όπως βέβαια και ένθερμους λάτρεις και μαχητικούς υποστηρικτές. Στην Ελλάδα υπήρξε οργανωμένο αντικαβαφικό μέτωπο. Ακόμα και τον Παλαμά, τον μείζονα τότε έλληνα ποιητή, είχαν παρασύρει στο αντικαβαφικό ρεύμα.

Όμως, ο ίδιος ο Καβάφης, παρόλο το κλίμα αρνητισμού και ευτελούς πολεμικής, είχε σαφή επίγνωση της αξίας του και του ποιητικού του μεγέθους. Είναι τυχαίο και συνιστά περίπτωση ποιητικού ναρκισσισμού η φράση που είπε κάποτε;(=Εγώ είμαι ποιητής του μέλλοντος). Τα χρόνια που κύλησαν τον δικαίωσαν απόλυτα, έστω και μεταθανάτια. Στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα είχε πλέον πολιτογραφηθεί στους μείζονες ποιητές του κόσμου.

Αυτήν, ακριβώς, τη μεταθανάτια δόξα του Καβάφη, χαρακτήρισα προηγουμένως απτή και ορατή. Θα αρκούσαν, πιστεύω, δύο μόνο περιστατικά, ένα πολύ πρόσφατο και το άλλο κάπως πιο παλιό, για να καταδείξουν την έννοια αυτής της ορατής μεταθανάτιας δόξας.

Πρώτα, το πιο πρόσφατο. Την περασμένη άνοιξη, Μάρτη μήνα, οργανώθηκε από το Ζωγράφειο Λύκειο της Πόλης, σε συνεργασία με τα Εκπαιδευτήρια Μαντουλίδη της Θεσσαλονίκης, μαθητικό συνέδριο στην Κωνσταντινούπολη αφιερωμένο στον Καβάφη. Ενεργό ανάμιξη και παρουσία είχε και ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος. Το σημαντικότερο: στη Σχολή της Χάλκης ο Πατριάρχης απήγγειλε τις Θερμοπύλες του Καβάφη.

Φυσικά και δεν πρόκειται για ένα τυχαίο γεγονός. Θα έλεγα μάλιστα ότι θα πρέπει να θεωρηθεί έμπρακτη μεταθανάτια αναγνώριση της καβαφικής μεγαλοσύνης από τον προκαθήμενο της Ορθοδοξίας, που ιστορικά πάντα κυριαρχείται από ένα πνεύμα αντικοσμικότητας και συντηρητισμού.

Η γενέτειρα, λοιπόν, πόλη, η Κωνσταντινούπολη, απέδωσε τη μέγιστη τιμή στον ποιητή Καβάφη και μάλιστα δια στόματος Οικουμενικού Πατριάρχη. Μ’ αυτήν, ακριβώς, την έννοια, δηλαδή με βάση το γεγονός ότι η ποίηση ενός ποιητή γίνεται λόγος φθεγγόμενος από την κορυφή της Ορθοδοξίας, μίλησα για δόξα απτή και ορατή.

Να δούμε, όμως, και το παλαιότερο περιστατικό. Όταν πέθανε η Τζάκι Κένεντι – Ωνάση, ο τότε σύντροφός της Μορίς Τέμπλσμαν, την ώρα της επικήδειας τελετής, απήγγειλε, σύμφωνα και με επιθυμία της εκλειπούσας, το ποίημα του Καβάφη Ιθάκη. Η εξόδιος λειτουργία μεταδιδόταν από τα ΜΜΕ της Αμερικής και ο καβαφικός λόγος, απαγγελλόμενος και πάλι δημόσια, σε επίσημο γεγονός, γινόταν ακουστός σε εκατομμύρια κόσμο. Την άλλη μέρα, όπως έγραψαν οι πιο έγκριτες εφημερίδες, σημείωσε ρεκόρ πωλήσεων η ποίηση του Καβάφη μεταφρασμένη στα αγγλικά από τον Εντμουντ Κήλυ.

Ποιητής, λοιπόν, ο Καβάφης μέγιστος. Ποιητής παγκόσμιας εμβέλειας. Και αυτό δεν είναι απλώς σχήμα λόγου και επινόημα του κριτικού λόγου. Είναι γεγονός. Η καβαφική ποίηση σημαδεύει όλες τις στιγμές της ζωής μας. Τον άνθρωπο του σήμερα εκφράζει, τον ηττημένο, που ζει δραματικά την πτώση, τη συντριβή και την ήττα.

ΝΠ, Ιούνιος 2013

ΥΓ: Το πλήρες κείμενο της διάλεξης στη Φιλογνωσία: Κ. Π. Καβάφης: γιατί είναι μεγάλος ποιητής;

Η ιστορική μέθοδος του Καβάφη

Φέτος γιορτάζουμε το έτος Καβάφη. Πρέπει να τιμήσουμε τη μνήμη του μεγάλου έλληνα ποιητή. Το άρθρο που ακολουθεί είναι το ελάχιστο. Εξετάζει τον τρόπο λειτουργίας και εφαρμογής της μυθικής μεθόδου απ’ τον μεγάλο αλεξανδρινό ποιητή…

Kavafis1

Πέρα, όμως, από όλα αυτά υπάρχει και κάτι άλλο στην καβαφική ποίηση που δείχνει, από μιαν άλλη οπτική γωνία, τη μεγαλοσύνη του ποιητή. Πρόκειται γι’ αυτό που θα το λέγαμε αναγωγή του «τώρα» στο ιστορικό ανάλογο του «τότε». Να διευκρινίσουμε, όμως, πληρέστερα το νόημα αυτής της αναγωγής.

Το πρόβλημα του τώρα, ένα δηλαδή οξύ παροντικό γεγονός που συνέχει και απασχολεί την ανθρώπινη κοινότητα, ο ποιητής δεν το φωτίζει άμεσα και δε μιλάει γι’ αυτό με τρόπο ευθύ. Το ανάγει σε μια ανάλογη και παρόμοια στιγμή ή κατάσταση του ιστορικού παρελθόντος. Με τον τρόπο αυτής της αναγωγής, μιλάει για το θέμα του εντελώς έμμεσα, πλάγια ή και κρυπτικά. Στην ουσία δηλαδή αποκρύπτει το ποιητικό θέμα μια και το περιβάλλει – ουσιαστικά το σκεπάζει – και το ντύνει με μια επένδυση αναλογικής ιστορικότητας.

Πιο συγκεκριμένα, με αυτή την αναγωγή του ποιήματος στον κόσμο της ιστορίας, ο Καβάφης προσδίδει στην ποιητική του δημιουργία πρωτοφανέρωτα και ιδιάζοντα χαρακτηριστικά. Να τα συναριθμήσουμε και να τα παρουσιάσουμε.

Το πρώτο: το ποίημα δεν απορροφά απλώς ένα μικρό ποσοστό ιστορικής ύλης που συσσωματώνεται και, ενδεχομένως, χάνεται ή αποδυναμώνεται μέσα σε άλλα, πιο ισχυρά, ποιητικά στοιχεία. Συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Η ιστορική δηλαδή ύλη γίνεται η κυρίαρχη κρούστα που επικαλύπτει και σκεπάζει το ποίημα σε ολόκληρη την έκτασή του. Αυτή, ακριβώς, η ολική επικάλυψη του ποιήματος από την ιστορική κρούστα, δημιουργεί συνθήκες θεματικής απόκρυψης.

Αυτή η έννοια της θεματικής απόκρυψης είναι το δεύτερο στοιχείο στο οποίο θα θέλαμε να σταθούμε. Το θέμα δηλαδή που απασχολεί τον ποιητή, βγαίνει τρόπον τινά από τον εαυτό του, ντύνεται με ένα αλλότριο (τυπικά) ένδυμα, μεταμορφώνεται, διαλύεται και χάνεται περιβεβλημένο με το κουκούλι της ιστορικής ύλης.

Ο αναγνώστης θα πρέπει να ανασύρει την ιστορική κρούστα, να ανοίξει το κουκούλι και να αναζητήσει, μέσα στα ιστορικά περιστατικά, όλα αυτά τα λανθάνοντα νοήματα. Η αναζήτηση θα τον βοηθήσει να επαναφέρει το ποίημα από την ιστορική του διάσταση στην πραγματική του θεματική λειτουργικότητα.

Τα λανθάνοντα νοήματα που η αναζήτησή τους συνιστά το γοητευτικό «παιχνίδι» της διείσδυσης στον νοηματικό πυρήνα του ποιήματος, είναι το τρίτο στη σειρά στοιχείο πού θα θέλαμε να θίξουμε.

Τελικά, αν υπεραπλουστεύσουμε τα πράγματα, όλη αυτή η διαδικασία της επένδυσης του ποιητικού θέματος με ιστορική ύλη, ουσιαστικά ανήκει στο ευρύτερο γένος της ποιητικής υποβολής. Δεν προβάλλει δηλαδή ο ποιητής, μπροστά στα μάτια του αναγνώστη, το ποιητικό του θέμα ολόσωμο, γυμνό, ολόκληρο, ατόφιο, καθαρό και άπλετα φωτισμένο. Αντίθετα, το μισοκρύβει, το κρατά στο ημίφως, το ντύνει με τυπικά αλλότρια ρούχα, το μισοφωτίζει, το μετακινεί χρονικά και το παρουσιάζει ως ιστορικό ή ψευδοϊστορικό περιστατικό. Όλη αυτή η ποιητική τροπικότητα προκαλεί και ερεθίζει. Προκαλεί τον αναγνώστη να αναζητήσει μέσα στη συνολική ιστορική σκηνοθεσία, αυτό που του κρύβει ο ποιητής ή, καλύτερα, το προβάλλει με την τέχνη και την τεχνική της υποβολής.

Για να μη φανεί ότι μιλάμε κάπως αοριστικά και γενικόλογα, χρειάζεται ίσως η αναφορά σ’ ένα συγκεκριμένο ποίημα του Καβάφη που ο  ποιητής το έχει επενδύσει ολοκληρωτικά με «ιστορική» ύλη. Ας σταθούμε για λίγο στο ποίημα που επιγράφεται Ο Δαρείος. Το κυρίαρχο πρόσωπο που κινείται σε ολόκληρο το ποίημα, είναι ο αυλικός ποιητής Φερνάζης. Υπηρετεί στην αυλή του Μιθριδάτη. Πρόκειται για πρόσωπο που το έπλασε η φαντασία του ποιητή, πλαστό δηλαδή, αλλά τοποθετημένο σε περιβάλλον και σε συνθήκες απόλυτα ιστορικές. Επομένως, το συγκεκριμένο καβαφικό ποίημα, εφόσον το κυρίαρχο πρόσωπο είναι πλαστό, θα θεωρηθεί ψευδοϊστορικό.

Πώς, ακριβώς, λειτουργεί και πώς κινείται μέσα στο ποίημα ο ποιητής Φερνάζης; Βρίσκεται σε στιγμές ποιητικής δημιουργίας. Γράφει ένα επικό ποίημα προς τιμή του Δαρείου Α΄ του Υστάσπου. Τον βασανίζει όμως μια έντονη ποιητική δυστοκία. Δεν ξέρει τι ένιωθε ο Δαρείος τη στιγμή της ενθρόνισής του: μήπως υπεροψία και μέθη;

Η στιγμή της ποιητικής δυστοκίας και του ποιητικού στοχασμού για τον Φερνάζη διακόπτεται ξαφνικά. Έρχεται το μήνυμα ότι άρχισε ο πόλεμος. Οι ρωμαϊκές λεγεώνες έχουν ήδη εισβάλει στην πατρίδα. Πού καιρός τώρα για ποίηση! Φαντάσου ελληνικά ποιήματα μέσα στη τρομακτική δίνη του πολέμου. Η ποίηση, λοιπόν, αίρεται, ακυρώνεται, παύει να λειτουργεί, γιατί φαντάζει πολυτέλεια σε ώρα πολέμου.

Κι όμως! Μέσα στην όλη ταραχή, την ταραχή που προκάλεσε ο πόλεμος, τον Φερνάζη τον απασχολεί η αρχική ποιητική του ιδέα: τι άραγε να ένιωθε ο Δαρείος. Και το ποίημα καταλήγει:

Όμως μες σ’ όλη του την ταραχή και το κακό,
επίμονα κ’ η ποιητική ιδέα πάει κι έρχεται —
το πιθανότερο είναι, βέβαια, υπεροψίαν και μέθην·
υπεροψίαν και μέθην θα είχεν ο Δαρείος.

Είναι, επομένως, εύλογο το ερώτημα: μέσα σε αυτή την ψευδοϊστορική ατμόσφαιρα που ως κρούστα σκέπασε το ποίημα, ποια είναι τα λανθάνοντα νοήματα που με τέχνη γοητευτική τα απέκρυψε ο ποιητής; Θέλω να πιστεύω ότι εύκολα διαφαίνονται οι σπόνδυλοι που οργανώνουν το σώμα του ποιήματος. Ο Φερνάζης, ως ποιητής που πασχίζει να συνθέσει έπος, είναι ο πρώτος σπόνδυλος: τίθεται, μέσω αυτού του προσώπου, η λειτουργία της ποίησης, το ποιείν ποιήματα. Ο πόλεμος είναι ο δεύτερος σπόνδυλος: αίρει και ακυρώνει τη λειτουργία της ποίησης. Τελικά, όμως, το ποίημα, δια του Φερνάζη και πάλι, οδηγείται στην επαναλειτουργία της ποίησης με τους προαναφερόμενους εξόδιους στίχους.

Το πού καταλήγουμε είναι, πιστεύω, ορατό: το ποίημα, χτισμένο πάνω στο τρίπτυχο σχήμα θέσηάρσηθέση (= τίθεται η λειτουργία της ποίησης, αίρεται και, τελικά, επανατίθεται), συνιστά πλάγιο ύμνο στην τέχνη της ποίησης που η εν πολέμω ταραχή αδυνατεί να την ακυρώσει και να την καταργήσει. Η ποίηση, λοιπόν, ως ακατάλυτη αξία και διάρκεια.

Ο αναγνώστης προκαλείται να αποκωδικοποιήσει, να αναγνώσει και, επομένως, να κατανοήσει το νόημα της αναλογικής ιστορικότητας που καλύπτει και σκεπάζει το ποιητικό θέμα. Μια τέτοια ανάγνωση, γοητευτική στην ουσία της, δεν είναι πάντα εύκολη υπόθεση. Η αιτία της δυσκολίας οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι στον Καβάφη το στρώμα της ιστορίας ως επένδυση καλύπτει συνολικά την έκταση του ποιήματος. Αυτός, όμως, ο συνολικός λόγος για κάτι που ανήκει τάχα ολοκληρωτικά στον κόσμο της ιστορίας, δυσχεραίνει την επαναφορά του ποιήματος στο «τώρα» και, επομένως, την άμεση κατανόηση του ποιητικού νοήματος. Ουσιαστικά, αυτή η διαλεκτική σχέση αναλογικής ομοιότητας ανάμεσα στο τώρα (= το παρόν) και στο «τότε» (= παρελθόν), συνιστά ένα «παιχνίδι» νοηματικής απόκρυψης. Το μισοφωτισμένο, μέσω της ιστορίας, ποιητικό θέμα, αναγνωστικά γίνεται πολύ πιο προκλητικό με την έννοια ότι ερεθίζει και ενεργοποιεί την αναγνωστική μας διεισδυτικότητα και οξύνοια.

Η ιστορική αυτή μέθοδος της θεματικής απόκρυψης που εμπλέκει τον αναγνώστη στην αναζήτηση μιας ιστορικής αναλογίας και ομοιότητας, ανήκει αποκλειστικά στους ποιητικούς τρόπους του Καβάφη. Αυτός εγκαινίασε μια τέτοια ποιητική τροπικότητα. Είναι, ακριβώς, αυτή που χαρακτηρίζει τα ιστορικά ή τα ψευδοϊστορικά ποιήματα του Αλεξανδρινού. Ποιήματα, για παράδειγμα, όπως Ο Δαρείος, Περιμένοντας τους βαρβάρους, Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον, καθώς και πολλά άλλα, καλυμμένα ολοκληρωτικά με ένα γοητευτικό στρώμα «ιστορικότητας», κρατούν στον πυρήνα τους το θέμα ερεθιστικά μισοφωτισμένο – μισοειπωμένο. Μιλούν κατά βάθος, για αξίες, για καταστάσεις ολικής κοινωνικής κατάπτωσης ή για μια στάση αξιοπρέπειας στη ζωή. Αυτή είναι, τελικά, η γοητεύουσα ιστορική μέθοδος που, ως ένα είδος ποιητικής τροπικότητας, αναδεικνύει και καθιστά απτή την ποιητική μεγαλοσύνη του Καβάφη.

ΝΠ, 30/4/2013

Ο καβαφικός ύμνος για την ποίηση – μια μικρή ποιητική τριλογία

Έτος Καβάφη το 2013 και μάλιστα διπλή επέτειος: 150 χρόνια από τη γέννησή του και 80 από το θάνατό του!

Βέβαια, μέσα στον επετειακό εορτασμό αποξεχάστηκε η άλλη μεγάλη επέτειος: τα 70 χρόνια από το θάνατο του Κωστή Παλαμά..

O Kωνσταντίνος Kαβάφης, σε αχρονολόγητο σχέδιο από τον Γιάννη Kεφαλληνό (πηγή: http://www.kavafis.gr)
O Kωνσταντίνος Kαβάφης, σε αχρονολόγητο σχέδιο από τον Γιάννη Kεφαλληνό (πηγή: http://www.kavafis.gr)

Ο Καβάφης ήταν ίσως ο πρώτος ποιητής που προκάλεσε τις υπόγειες ρωγμές στο παλαμικό ποιητικό κατεστημένο. Τώρα πλέον ο μέγας Καβάφης φαίνεται να επισκιάζει και μεταθανάτια όχι μόνο τον Παλαμά αλλά και όλους εκείνους που τον αμφισβήτησαν εν ζωή.

Το μικρομελέτημα που ακολουθεί είναι το πρώτο μας αφιέρωμα στον μεγάλο Αλεξανδρινό, που δίκαια πλέον θεωρείται ποιητής παγκόσμιας εμβέλειας και ακτινοβολίας.

ΝΠ, 30/01/2012

Η διδασκαλία της Λογοτεχνίας και η σύγχρονη τεχνολογία

Πριν από τριάντα τόσα χρόνια, όσοι διδάσκαμε λογοτεχνία – ομολογώ με πολλή περίσκεψη και πληθωρικό δισταγμό – νιώθαμε σχεδόν μετέωροι. Θέλω να πω ότι ως διδάσκοντες δεν είχαμε πού να ακουμπήσουμε και πού να στηριχτούμε. Νιώθαμε βιβλιογραφικά σχεδόν άοπλοι, εσωτερικά γυμνοί και ανοχύρωτοι. Τα μόνα αξιόπιστα βοηθήματα που μας έδιναν μια διδακτική ανάσα και άνεση, ήταν τα βιβλία του Γ. Θέμελη και του Κ. Κουλουφάκου.

Όμως, το σήμερα απ’ το τότε απέχει έτη φωτός – νομίζω ότι δεν υπερβάλλω. Σήμερα, ο δάσκαλος της λογοτεχνίας έχει το αντίθετο, ακριβώς, πρόβλημα: του προσφέρονται τόσα πολλά, τόσο άφθονο και πληθωρικό υποστηρικτικό και βιβλιογραφικό υλικό, ώστε έχει πλέον πρόβλημα επιλογής. Η δική μου γενιά, στα πρώτα της διδακτικά βήματα, έζησε το βασανισμό και την τυραννία της ανέχειας. Η σημερινή γενιά των φιλολόγων ζει τον κορεσμό της αφθονίας και την αμηχανία της επιλογής. Είναι, ασφαλώς, προτιμότερο να ζω την αμηχανία της επιλογής παρά την τυραννία της έλλειψης…

Η συνέχεια στο παρακάτω κείμενο.

Logotexnia_Texnologia

ΝΠ, 01/10/2011