Αρχείο ετικέτας ορθογραφία

Προλογίζοντας κείμενα μιας τετραετίας…

Στην Ελλάδα τείνει να επικρατήσει μια συγκεκριμένη συγγραφική πρακτική. Εννοώ το εξής: οι περισσότεροι συγγραφείς, προκειμένου να συντηρούν μια πιο ζωντανή παρουσία και προβολή, προβάλλουν συχνά τη συγγραφική τους οντότητα, δημοσιεύοντας μικροκείμενα στον ημερήσιο ή περιοδικό ή κα ηλεκτρονικό τύπο.

Όταν συγκεντρωθεί ένας εύλογος αριθμός τέτοιων μικροκειμένων, αρχίζει να λειτουργεί μια δεύτερη έντονη επιθυμία: όλοι μας θέλουμε τα διάσπαρτα κείμενά μας να τα δούμε συσσωματωμένα να δημοσιεύονται σε ένα μικρό ενιαίο τομίδιο. Τα περισσότερα βιβλία στην Ελλάδα, ιδιαίτερα όσα ανήκουν στο είδος της μελέτης και του δοκιμίου, εκδίδονται με αυτή συνήθως την πρακτική.

Tetraetia

Στο δικό μας blog, από το Σεπτέμβριο του 2011 μέχρι και σήμερα, δημοσιεύσαμε διάφορα μικροκείμενα για ποικίλα θέματα, που όλα όμως, είτε άμεσα είτε έμμεσα, σχετίζονται με τη σύγχρονη τεχνολογία…

Είναι, επομένως, φυσικό να θέλουμε και εμείς, ενδεχομένως και οι αναγνώστες μας, να τα δούμε συγκεντρωμένα σε ένα ενιαίο κειμενικό corpus. H διαφορά μας είναι ότι τα προσφέρουμε διαθέσιμα σε όλους στην αρχική ψηφιακή τους μορφή και στο ίδιο πάντα blog.

Ν. Παρίσης, 1/10/2015

[Ευχαριστούμε τη Ν. Λεβέντη για τη συγκέντρωση των άρθρων]
Advertisements

Οι πολλαπλές λειτουργίες των λέξεων

Σκεφθείτε κάτι πολύ απλό: όταν ακούτε μια λέξη (ή όταν διαβάζετε μια λέξη), πόσα πράγματα συλλειτουργούν μέσα σας;LexeisΤο έχετε σκεφθεί αυτό το θέμα; Κι όμως, είναι κάτι που μας συμβαίνει άπειρες φορές μέσα σε μια μέρα. Αξίζει, λοιπόν, να το δούμε.

Πρώτα πρώτα οι φθόγγοι (= τα γράμματα) που συνθέτουν μια λέξη, παράγουν ένα συγκεκριμένο

ηχητικό αποτέλεσμα

(= έναν ήχο, ένα άκουσμα)

 Την αίσθηση αυτού του ήχου τη νιώθουμε καλύτερα, όταν ακούμε μια λέξη από άλλη γλώσσα που δεν την ξέρουμε. Η λέξη γίνεται αισθητή μόνο ως άκουσμα, ως ήχος, ως ηχητικό αποτέλεσμα.

π.χ.  amour

 Αν δεν γνωρίζουμε τι σημαίνει αυτή η λέξη στη γαλλική γλώσσα, την ακούμε και τη νιώθουμε μόνον ως έναν ακατανόητο ήχο.

Ξαναγυρίζουμε στη δική μας γλώσσα, αυτή που ξέρουμε, που τη μιλάμε και τη γράφουμε. Τι άλλο, λοιπόν, «βλέπουμε» σε μια λέξη;

Η συνέχεια εδώ

ΝΠ, Φεβρουάριος 2013

Ο γλωσσικός μας πολιτισμός: το πλούσιο «ταμείο» της ελληνικής γλώσσας

Ως μη ειδικός δεν μπορώ να γνωρίζω τον υλικό πλούτο που έχει η χώρα μας. Είναι κρυμμένος, λένε, κάτω από τον στεριανό και τον υποθαλάσσιο χώρο μας. Μπορώ, όμως, να γνωρίζω τι πνευματικό πλούτο διαθέτει η Ελλάδα. Ανεκτίμητο και πολύμορφο! Το δέχονται οι πάντες, ακόμη και οι μη φίλοι μας.

Φυσικά, δεν πρόκειται να ξαφνιάσω, αν θέσω πρώτον αξιολογικά τον γλωσσικό μας πλούτο. Όχι, κυρίως, ως λεξιλογικό θησαυρό ή ως δύναμη εκφραστικής ευλυγισίας. Προβάλλω αυτόν τον πλούτο ως ιστορικό, πρωτίστως, μέγεθος και ως έναν πολύτιμο και πολυσέλιδο όγκο γλωσσικής περιπέτειας και ανεκτίμητων κειμένων.

Η Ελλάδα, χρόνια τώρα, πραγματοποίησε – εξακολουθεί και στο παρόν – τη μεγαλύτερη πολιτιστική εισβολή στους άλλους λαούς της Ευρώπης. Η Ελλάδα, βέβαια, ως γλωσσική κυρίως οντότητα. Φυσικά, δεν προσπάθησε να αλώσει τις άλλες γλώσσες. Αντίθετα, τις πλούτισε γλωσσικά. Έδωσε στους άλλους λαούς όλο το επιστημονικό λεξιλόγιο. Σήμερα, όλοι οι όροι στις επιστήμες, σε όλες σχεδόν τις γλώσσες, έχουν ελληνική ρίζα και προέλευση. Πρόκειται για ένα είδος γλωσσικής παγκοσμιοποίησης στο χώρο του πολιτισμού· παγκοσμιοποίηση με ελληνική ταυτότητα και με ελληνικά γλωσσικά «προϊόντα».

Σήμερα, λοιπόν, η σχεδόν χρεοκοπημένη Ελλάδα, έχει προσφέρει στη γλωσσική οικουμένη υπέρογκα πολιτιστικά – γλωσσικά δάνεια, που παραμένουν ανεξόφλητα. Όλοι οι λαοί της Ευρώπης είναι, απέναντί μας, υπερχρεωμένοι, κι αυτά τα χρέη είναι, επίσης, μεγέθη που συνυπολογίζονται ως ποσοστό πάνω στο γλωσσικό ΑΕΠ του κάθε λαού. Χρειάζεται να τα θυμόμαστε κάπου κάπου όλα αυτά.

Η πολιτιστική – γλωσσική εισβολή της Ελλάδας στην επικράτεια των άλλων λαών δεν έχει καμιά απολύτως ομοιότητα με τη σημερινή κυριαρχία της αγγλικής γλώσσας σε παγκόσμια σχεδόν κλίμακα. Η κυριαρχία της αγγλικής λειτουργεί σήμερα ως ένα είδος γλωσσικού ιμπεριαλισμού. Η αγγλική γλώσσα εισβάλλει και εκτοπίζει. Κυριαρχεί και αλώνει. Επιβάλλει δηλαδή τη δική της γλωσσική ηγεμονία πάνω στην πνευματική – εκφραστική ιθαγένεια ενός λαού που, τελικά, καταλήγει – ο λαός αυτός – σε ένα είδος γλωσσικής υποτέλειας και υποδούλωσης.

Ερώτημα εύλογο και φυσικό: η Ελλάδα δεν έχει τα δικά της γλωσσικά δάνεια; Δεν οφείλει κάτι σε άλλους λαούς; Φυσικά και έχει. Καταρχάς, η παραδοσιακή γλωσσολογία δέχεται το πρώτο μας μεγάλο δάνειο: δεν είχαμε, λέει, αλφάβητο στα πανάρχαια χρόνια. Το δανειστήκαμε από τους Φοίνικες. Το προσαρμόσαμε όμως στο δικό μας φωνητικό σύστημα. Μπορεί, βέβαια, όλα αυτά να ανήκουν, ενδεχομένως, στην περιοχή του μύθου. Δείχνουν όμως κάτι πολύ σημαντικό: οι λαοί δε ζουν σε κατάσταση γλωσσικού απομονωτισμού. Οι γλωσσικές ανταλλαγές – ευρύτερα οι πνευματικές – δημιουργούν ένα άλλο «πνευματικό» εμπόριο, που συνιστά μια συναλλαγή διαφορετικής ποιότητας.

Μπορεί, λοιπόν, το ελληνικό αλφάβητο να έχει πάνω του στοιχεία φοινικικής ταυτότητας, όμως εμείς με τη σειρά μας κάναμε κάτι άλλο πολύ πιο σημαντικό. Χαρίσαμε ή, καλύτερα, δώσαμε αλφάβητο στη δυτική Ευρώπη.

Η ιστορία είναι γνωστή: Έλληνες άποικοι που πήγαν στην κάτω Ιταλία γνώρισαν στη χώρα υποδοχής το χαλκιδικό αλφάβητο, αυτό που μόνο είχε το γράμμα χ ως ξ. Από αυτό το αλφάβητο είναι τα σημερινά ευρωπαϊκά – λατινογενή αλφάβητα. (Ο Γ. Χατζηδάκις υποστήριξε ότι από Έλληνες αποίκους που ονομάζονταν Γραικοί, προήλθε το λατινικό Graecus, το Graecia και από αυτά τα νεότερα Grèce, Greece κλπ.).

Σήμερα, όμως, λένε πολλοί, η ελληνική γλώσσα, παρ’ όλη την οικουμενική της διάσταση, διατρέχει θανάσιμους κινδύνους. Φαντάζει υπερβολικό; Ενδεχομένως. Κίνδυνοι, πάντως, υπάρχουν και απειλούν, λιγότερο ή περισσότερο, τη γλωσσική μας υπόσταση.

Είναι ορατοί αυτοί οι κίνδυνοι; όντως μας απειλούν; είναι αντιμετωπίσιμοι; Ας τους δούμε έναν έναν:

  •  Ξύπνησε πρόσφατα μια παλιά ιστορία (ξεκίνησε πρόσφατα από την Κύπρο): η ορθογραφική απλοποίηση της ελληνικής γλώσσας. Να κρατήσουμε, λ.χ., μόνο το γράμμα –ι– και να καταργήσουμε όλους τους άλλους φωνητικά ισοδύναμους φθόγγους (π.χ. ει, οι), οπότε το ρήμα λείπει θα γραφόταν «λίπι». Αστεία πράγματα! Καινούριο, τάχα μου, κρασί από παλιό βαρέλι!
  •  Κάποιοι άλλοι μιλάνε για λατινοποίηση της ελληνικής γλώσσας. Να αποδίδουμε δηλαδή τη φωνητική των ελληνικών λέξεων με λατινικούς χαρακτήρες (για φαντασθείτε την ωραία ελληνική λέξη αγάπη να τη γράφετε agapi). Σε αυτή την τάση οφείλονται τα λεγόμενα greeklish, που σήμερα πάνε να κυριαρχήσουν στην ηλεκτρονική γραφή των νέων παιδιών.
  •  Η σύγχρονη εξαπλωτική δυναμική της αγγλικής γλώσσας είναι ένας σοβαρός κίνδυνος. Πάει να γίνει μόδα ή ένδειξη για το πόσο φτωχά είναι τα ελληνικά μας, όταν μιλάμε με ένα μικτό αγγλο – ελληνικό λεξιλόγιο.
  •  Η μεγαλύτερη όμως απειλή προέρχεται από μας τους ίδιους και, κυρίως, από τη νέα γενιά. Τα  νέα παιδιά είναι αυτά που σήμερα μιλούν μια δική τους γλώσσα, έναν περίεργο νεανικό γλωσσικό κώδικα: ή φθείρουν ανεπανόρθωτα τις λέξεις ή τις ακρωτηριάζουν (πολύ προχώ ο τάδε) ή τις ανασημασιολογούν επικίνδυνα (το Σαββατόβραδο περάσαμε τζάμιΤα έφτυσε ο υπολογιστής μου).

Αυτά όλα, ναι, υποσκάπτουν τη γλώσσα, τη φθείρουν, τη γεμίζουν πληγές, θαμπώνουν κυριολεκτικά τη στιλπνότητα των λέξεων. Το πράγμα, βέβαια, ως νεανική μόδα έχει την ερμηνεία του, αλλά δεν είναι ίσως του παρόντος να επιμείνουμε περισσότερο.

Δε χρειάζεται, πάντως, να κυριαρχήσουν μέσα μας δύσθυμες σκέψεις και γκρίζες στιγμές. Η ελληνική  γλώσσα, μέσα στην πολύχρονη περιπέτειά της, έχει δείξει τις αντοχές της, την αμυντική της ρώμη και την αναγεννητική της δυναμική. Αυτή, ακριβώς, η εσωγλωσσική ευρωστία της ελληνικής λαλιάς φαίνεται, στίλβουσα και λάμπουσα, στην όμορφή μας ποίηση και στη γνήσια πεζογραφία μας.

ΝΠ, 01/06/2012

Greeklish: και η ελληνική μας γλώσσα σε κρίση;

Η αφορμή για τις παρακάτω σκέψεις ήταν μια ενδιαφέρουσα ιστορία επικοινωνίας! Τα τελευταία χρόνια, πριν αρχίσει ο Μάρτιος, πάνω από 500 φίλοι, γνωστοί και γνωστοί γνωστών παίρνουν ένα ενημερωτικό mail (εννοείται όχι spam) για την έναρξη της αρχικής φάσης του Πανελλήνιου Διαγωνισμού «ΛΥΣΙΑ» (www.lysias.gr). Το περιεχόμενό του ήταν γραμμένο δύο φορές, και στα ελληνικά και σε greeklish (όπως εδώ!). Σχεδόν άμεσα, μετά την αποστολή αυτή, παίρνω την παρακάτω απάντηση:

Ευχαριστούμε για την ενημέρωση.

Μου είναι όμως αδύνατο να μη ρωτήσω: γιατί toidiominimaakoloutheikaisegreeklish;? Θα ήθελα μια απάντηση… Ως ελληνίδα εκπαιδευτικός δε μπορώ να το αφήσω «ασχολίαστο» εάν δεν πάρω μια ικανοποιητική απάντηση. Για να είμαι απόλυτα ilikrinis ή eilhkrinhs ή eilikrinhs κλπ κλπ σκοπεύω να χρησιμοποιήσω τις απαντήσεις σας ή τη σιωπή σας στο δημόσιο σχολιασμό μου αν δε δικαιολογηθεί ικανοποιητικά αυτή η πράξη.

Αγαπώ και τιμώ όλες τις γλώσσες και νομίζω ότι αυτό οφείλουμε να μάθουμε και στα παιδιά μας. Κάθε γλώσσα «φέρει» έναν συγκεκριμένο και μοναδικό πολιτισμό.

Ολυμπία Αγαλιανού

Ήταν μια πολύ καλή ευκαιρία να ξεκαθαρίσω τις «σχέσεις» μου με τα πολυ-αγαπημένα μου greeklish! Πολύ συχνά χρειαζόταν να εξηγώ γιατί συνεχίζω να γράφω σε greeklish, παρόλες τις γνωστές, σε φίλους και συνεργάτες, «άριστες» σχέσεις μου με την ελληνική γλώσσα! Οπότε αφιέρωσα χρόνο για να δώσω μια ξεκάθαρη απάντηση. Η ανταλλαγή των μηνυμάτων που ακολούθησε ήταν εντυπωσιακή (αξίζει να παρακολουθήσετε όλες τις πτυχές της εδώ!). Ενδεικτικά αναφέρθηκα…

  • σε παλαιότερες εργασίες του Κοκόλη για τις «λέξεις-άπαξ»,
  • στον πρώτο ελληνικό «λεκτικό» αναλυτή (με το όνομα «Λεξιφάνης»/«Lexifanis», πριν 30 χρόνια),
  • στα 3 ευρέως χρησιμοποιούμενα ελληνικά «κωδικοποιημένα σύνολα χαρακτήρων»(8859-7, 1253, UTF-8) και τον οργανισμό ELOT,
  • στα διάφορα λειτουργικά συστήματα (π.χ. Windows, Mac, Linux) και τις εφαρμογές mail,
  • στις παραμέτρους κωδικοποίησης των ελληνικών χαρακτήρων κατά τη διαδικασία formatενός υπολογιστή…

και τέλος στους 3 βασικούς λόγους που συνεχίζω να τα χρησιμοποιώ (πιστεύοντας ακράδαντα ότι δεν έχει να φοβηθεί τίποτα η ελληνική γλώσσα, ακόμη και από την ευρύτατη χρήση τους…):

  1. ΤΑΧΥΤΗΤΑΣ: Γράφω τα μηνύματα σχεδόν στο μισό χρόνο (δεν χρειάζονται τόνοι και δεν χρειάζεται όταν έχεις ελληνικά/αγγλικά να αλλάζεις πληκτρολόγιο).
  2. ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑΣ: Δεν μπορώ να στέλνω mail με ορθογραφικά λάθη και στα greeklish δεν υπάρχει «ανορθογραφία», τα οποία εννοείται τα διορθώνω στα mailμε τα ελληνικά, αλλά απαιτεί και αυτό το χρόνο του…
  3. ΓΛΩΣΣΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ (αυτό είναι λίγο παράξενο και για τον αποστολέα αλλά και για τον αποδέκτη του μηνύματος): Οι ψυχολόγοι λένε π.χ. μην πηγαίνετε στη δουλειά σας πάντα από τον ίδιο δρόμο, αλλάζετε το δρομολόγιο για λόγους νοητικής άσκησης…

Μέσα από την επικοινωνία αυτή, οι παραπάνω λόγοι εμπλουτίστηκαν (!) και με μια νέα «ιδέα» από ένα παλιό προσφιλές παιδικό παιχνίδι, που με οδηγεί πλέον να θεωρώ τα greeklish ως τα νέα «μου» «κορακίστικα» και φυσικά το γεγονός ότι δίνουν την αφορμή για νέες γνωριμίες και «αντιπαραθέσεις» (έχοντας αποδεχτεί, ότι το επόμενο μήνυμα για το ΛΥΣΙΑ δεν θα περιέχει greeklish)! Αξίζει όμως να απομονώσω ένα σύντομο απόσπασμα, από την απάντηση της κας Αγαλιανού:

Μήπως αντί να καταργήσουμε την ορθογραφία, μέσω των greeklish, να επιστρέψουμε στους ελληνικούς χαρακτήρες προκειμένου να μάθουν τα παιδιά ορθογραφία; Τι μου λέτε; Να κρύψουμε το πρόβλημα; Καλύτερα ένα ορθογραφικό λάθος (τυχαία) παρά η κατάργηση της ορθογραφίας. Αυτό θα σήμαινε κατάργηση της  επιτομής της γλώσσας, της ετυμολογίας της λέξης, άρα κατάργηση του νοήματος, δηλαδή τη χρήση μιας γλώσσας χωρίς νόημα – ανόητης. Στα αγγλικά όλοι οι διορθωτές είναι άψογοι; δεν κάνετε λάθη καμιά φορά; Όσο η γλώσσα αποκτά νόημα, τόσο η σκέψη γίνεται ουσιαστικότερη και συνδέεται με περισσότερες παραμέτρους…

Επιπλέον σε μία άλλη εντελώς «τυχαία» συνάντηση (με όπως πάντα υπέροχη συζήτηση) που ακολούθησε στη συνέχεια, με τη Σχολική Σύμβουλο Φιλολόγων Β’ Αθήνας κα Αλεξοπούλου, μου υπέδειξε ότι το θέμα αυτό έχει και πτυχές που καν δεν τις είχα υποπτευθεί, από τον «ιωτακισμό» των αλεξανδρινών χρόνων (για απλοποίηση της γραφής με φωνητική ορθογραφία), την ανάγκη χρήσης επιστημονικής μεταγραφής των ελληνικών σε λατινικούς χαρακτήρες (με συγκεκριμένους κανόνες για τη δυνατότητα μελέτης των ελληνικών κειμένων αλλά και γραφής ονομάτων σε διαβατήρια – ταυτότητες) και συνεχίζοντας τη συζήτηση, με τον κο Παρίση (βλέπε και τη λατινοποίηση του τουρκικού αλφάβητου, με τη γλωσσική επανάσταση του Κεμάλ), πόσο σημαντική ήταν (και είναι;) η διαμάχη ιστορικής και φωνητικής ορθογραφίας τους νεότερους χρόνους…

Τι ωραίες που θα ήταν λοιπόν, διαθεματικές ερευνητικές εργασίες για τα αλφάβητα, που να ξεκινούν από τον Γουτεμβέργιο και την τυπογραφία (και γιατί όχι και παλαιότερα) και να φτάνουν μέχρι σήμερα (με την ψηφιακή απεικόνιση των διαφόρων αλφάβητων, το ιστορικό κωδικοποίησης χαρακτήρων, χαρακτηριστικά γραμματοσειρών κλπ) σε συνδυασμό με λαούς, τόπους, έθιμα, συμπεριφορές, έρευνες (γιατί αλήθεια οι νέοι γράφουν greeklish;), σχετιζόμενα πάντα με γλωσσικά θέματα…

Από το χαλκιδικό αλφάβητο και τον «ιωτακισμό» στα greeklish και τα νέα «διαδικτυακά» αλφάβητα…

ΓΚ, 29/02/2012

ΥΓ: Μια πολύ ενδιαφέρουσα ανταλλαγή απόψεων αλλά και πολλών πηγών στη συζήτηση με θέμα: «H γενιά των greeklish«
 
Και μετά από 9 μήνες…
 
Ελπίζω να διαφαίνεται από το παρόν άρθρο, ότι η «εμμονή» μου στα greeklish έχει να κάνει αποκλειστικά και μόνο με τα μικρά σύντομα μηνύματα της καθημερινότητάς μου. Έτσι λοιπόν, συνειδητοποίησα τελικά, ότι τα «δικά» μου greeklish δεν είναι παρά ένα σύντομο προφορικό μήνυμα σε μορφή κειμένου, το οποίο τα σημερινά συστήματα e-mail δεν το προβλέπουν ακόμη, ώστε να μπορεί γίνεται «ευκολόχρηστα» με το πάτημα ενός και μόνο κουμπιού…
 
Και χαίρομαι ιδιαιτέρως, που ανακάλυψα πριν λίγες μέρες και την πολύ ωραία σχετική προσπάθεια που γίνεται στο πλαίσιο της ερευνητικής εργασίας «Η Ελληνική Γλώσσα και το Διαδίκτυο» (από το πρώτο Λύκειο Ηγουμενίτσας)…
 

Διδασκαλία ορθογραφίας με τη βοήθεια ενός λεξικού στο διαδίκτυο

Στα όσα ακολουθούν δίνονται ορισμένες ενδεικτικές περιπτώσεις γλωσσικής διδασκαλίας (συγκεκριμένα: διδασκαλία ορθογραφίας) αξιοποιώντας τις Τεχνολογίες Επικοινωνίας και Πληροφοριλων (ΤΠΕ).

Σε ένα τέτοιο μάθημα θα μας χρειαστούν ως μέσα διδασκαλίας:

α)     ο ηλεκτρονικός υπολογιστής,

β)      ένας projector,

γ)      το αντίστροφο Λεξικό της Νέας Ελληνικής της Α. Αναστασιάδη – Συμεωνίδη [στο δικτυακό τόπο του ΚΕΓ (= Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας)],

δ)      χωρίς να είναι απόλυτα αναγκαίος, ένας διαδραστικός πίνακας θα έδινε μια πολύ ζωντανή διάσταση στο γλωσσικό μάθημα.

Didaskalia_Orthografias

Ν.Π., 20/12/2012

Οπτικός σχεδιασμός: ορθογραφία λέξεων με καταληκτικό μέρος «ια»

Τα Ελληνικά είναι δύσκολη γλώσσα. Το ομολογούν όλοι. Μία από τις πολλές δυσκολίες είναι το να μάθει κανείς την ορθογραφία των λέξεων. Άπειροι κανόνες προσπαθούν να ρυθμίσουν τα διάφορα ορθογραφικά προβλήματα της ελληνικής γλώσσας. Δυστυχώς, δεν είναι εύκολο να τους μάθει κανείς…

Orthografia_Lexeis_se_ia

Ν.Π., 1/11/2011